Yaşlı ya da engelli bir yakınınız için hangi indirimden ve muafiyetten yararlanabileceğinizi tek tek öğrenmek zaman alır; ulaşımdan vergiye, faturadan sağlığa kadar farklı kurumlar farklı kurallar uygular. Bu rehber en sık karşılaşılan hakları tek yerde toplar. Oran ve tutarlar Ekim 2026 itibarıyla ilgili kanun ve yönetmeliklerden ve Gelir İdaresi Başkanlığı (GİB) kaynaklarından alınmıştır; tutarlar her yıl güncellenir.
Kısa cevap
- 65 yaş ve üzeri Türk vatandaşları şehir içi toplu taşımadan ücretsiz, şehirlerarası tren ve deniz hatlarından %50 indirimli yararlanır; devlet müze ve ören yerlerine ücretsiz girer.
- Engel oranı %40 ve üzeri olanlar şehir içi toplu taşımadan ve şehirlerarası tren ve deniz hatlarından ücretsiz yararlanır; ağır engellinin bir refakatçisi de ücretsizdir. Şehirlerarası otobüste engelliye %40 indirim uygulanır.
- 2026’da gelir vergisi engellilik indirimi aylık 12.000, 7.000 ve 3.000 TL’dir; engel oranı %90 ve üzeri olanlar ile ortopedik engel oranı %40 ve üzeri olup bu engeli nedeniyle sürücü belgesi alamayanlar on yılda bir ÖTV’siz araç alabilir.
- Brüt 200 m²’yi geçmeyen tek meskeni olan engelliler emlak vergisi ödemez.
- Yaşam destek cihazına bağımlı abonenin elektriği borç nedeniyle kesilmez; 65 yaş üstü ve engel oranı %40’ın üzerinde olan mesken abonesinde kesme için faturaların yıl içinde aralıksız üç dönem ödenmemiş olması gerekir.
Önce belgeler: rapor ve engelli kimlik kartı
Engelliye tanınan hakların çoğu aynı iki belgeye dayanır; 65 yaş haklarında ise yaş esas alınır.
- Engelli sağlık kurulu raporu. Sağlık Bakanlığınca yetkilendirilmiş hastanelerden alınır; yetkisiz bir kurumun raporu değerlendirmeye alınmaz. Rapor engel oranını ve bağımlılık durumunu gösterir. Alma süreci engelli sağlık kurulu raporu nasıl alınır yazısında.
- Engelli kimlik kartı. Engel oranı en az %40 olan erişkinlere, çocuklarda ise ÇÖZGER’de buna denk özel gereksinim düzeyine verilir. Başvuru il müdürlüğüne, sosyal hizmet merkezine ya da e-Devlet üzerinden yapılır. Kart engel durumunu ve ulaşımda refakatçi hakkını gösterir, ancak T.C. kimlik kartı yerine geçmez. Ayrıntılar engelli kimlik kartı yazısında.
Yaşlıların genel hakları için yaşlı hakları Türkiye, engellilere yönelik aylık ve sosyal yardım başvuruları için engellilikte sosyal haklar ve başvuru süreçleri yazılarına bakabilirsiniz.
Ulaşım
Şehir içi toplu taşıma ile tren ve deniz hatlarındaki haklar 4736 sayılı Kanun’a, şehirlerarası otobüs indirimi Karayolu Taşıma Yönetmeliği’ne dayanır.
| Hak | Kimler yararlanır | Nerede geçerli |
|---|---|---|
| Şehir içi toplu taşımada ücretsiz seyahat | 65 yaş ve üzeri Türk vatandaşları; engel oranı %40 ve üzeri olanlar; ağır engellinin bir refakatçisi | Belediye otobüsü, metro ve tramvay; şehir içi tren ve deniz hatları |
| Şehirlerarası tren ve deniz hatları | 65 yaş ve üzeri: %50 indirim. Engel oranı %40 ve üzeri olanlar ile ağır engellinin bir refakatçisi: ücretsiz | TCDD ve deniz yolu işletmeleri |
| Şehirlerarası otobüste %40 indirim | Engel oranı %40 ve üzeri olanlar; 20 koltuğa kadar araçta 1, daha büyük araçta 2 kişiye, fazlasına %30 indirim | Otobüs firması |
| 60–64 yaş arası | Belediye ve işletmeler ücretsiz ya da indirimli seyahat sağlayabilir; zorunlu değildir | İkamet edilen belediye |
Havayolu indirimleri için bilet almadan önce havayolu şirketine sorun.
Vergi ve mali kolaylıklar (2026)
| Kolaylık | Kimler, hangi şartla | 2026 tutarı ya da kuralı |
|---|---|---|
| Gelir vergisi engellilik indirimi | Engelli ücretliler ve serbest meslek erbabı; bakmakla yükümlü olduğu engelli kişi bulunan ücretliler ve serbest meslek erbabı | Aylık: I. derece (çalışma gücü kaybı en az %80) 12.000 TL, II. derece (%60) 7.000 TL, III. derece (%40) 3.000 TL |
| ÖTV’siz araç, engel oranı %90 ve üzeri | On yılda bir; taşıtın özel tertibatlı olması ve engellinin aracı bizzat kullanması şartı aranmaz | Vergiler dahil bedeli 2.873.900 TL’nin altında ve yerli katkı oranı en az %40 olan binek otomobil ve benzeri taşıtlar |
| ÖTV’siz araç, engel oranı %90’ın altında | On yılda bir; aracı bizzat kullanmak için hareket ettirici aksamda engelliliğe uygun özel tertibat ve buna uygun sürücü belgesi gerekir | Vergiler dahil bedeli 2.873.900 TL’nin altında ve yerli katkı oranı en az %40 olan taşıtlar |
| ÖTV’siz araç, ortopedik engel oranı %40 ve üzeri (Nisan 2026’dan itibaren) | Ortopedik engeli nedeniyle sürücü belgesi alamayacağı engelli sağlık kurulu raporunda (raporda yoksa sürücü sağlık raporunda) belirtilenler; on yılda bir | Vergiler dahil bedeli 2.873.900 TL’nin altında ve yerli katkı oranı en az %40 olan taşıtlar |
| Motorlu taşıtlar vergisi (MTV) istisnası | Engel oranı %90 ve üzeri olanların adına kayıtlı taşıtlar (özel tertibat şartı yok); %90’ın altında özel tertibatlı taşıtlar; ÖTV’deki ortopedik %40 grubu bu maddede ayrıca sayılmaz | Sağlık kurulu raporuyla vergi dairesine başvurulur; ÖTV istisnasıyla alınan taşıtta form yeterlidir |
| Emlak vergisinde sıfır oran | Brüt 200 m²’yi geçmeyen tek meskeni ya da tek meskende hissesi olan engelliler; engel oranı, gelir ve meskende bizzat oturma şartı aranmaz | Belediyeye engelli kimlik kartı ve formla başvurulur; emlak vergisi ödenmez |
| KDV istisnası | Engellilerin eğitimleri, meslekleri ve günlük yaşamları için özel olarak üretilmiş araç-gereç ve özel bilgisayar programları | Teslimde KDV alınmaz |
Ortopedik engel grubunda tek engel varsa raporda yazan oran, birden fazla engel varsa ortopedik engel teşhisinin karşısındaki oran %40 ve üzeri olmalıdır; vergi dairesi oranı gerekirse raporu düzenleyen hastaneden teyit eder. ÖTV istisnasıyla alınan taşıt beş yıl dolmadan istisnadan yararlanamayan birine satılır ya da devredilirse ÖTV alıcıdan alınır; beş yıldan sonraki satışta ÖTV aranmaz. Emlak vergisindeki sıfır oran; hiç geliri olmayanları, geliri yalnızca sosyal güvenlik kurumundan aldığı aylıktan ibaret olanları, gazileri ve şehitlerin dul ve yetimlerini de aynı 200 m² tek mesken koşuluyla kapsar (Emlak Vergisi Kanunu md. 8). Araç ya da konut alımı gibi geri dönüşü zor adımlardan önce vergi dairenize danışın.
Elektrik ve su faturası
Elektrikle çalışan diyaliz destek ünitesi, solunum cihazı gibi yaşam destek cihazlarına bağımlı olan ve geçerli sağlık raporunu dağıtım şirketine veren abonenin elektriği, borcu nedeniyle kesilmez; borç en çok dört ay taksitlendirilir. Kendi adına sözleşmesi olan 65 yaş üstü mesken aboneleri ile engel oranı %40’ın üzerinde olduğunu raporla ya da engelli kimlik kartıyla görevli tedarik şirketine belgeleyen abonelerin elektriği ise ancak faturalar yıl içinde aralıksız en az üç dönem ödenmezse ve kesme bildirimi yapıldığı ispatlanırsa kesilebilir (Elektrik Piyasası Tüketici Hizmetleri Yönetmeliği md. 52). Su faturasında engelliye indirim belediyenin kararına bağlıdır; belediyenize sorun.
Kültür ve sosyal yaşam
Kültür ve Turizm Bakanlığı’na bağlı müze ve ören yerlerine 65 yaşını doldurmuş Türk vatandaşları kimlik kartıyla, engelliler ise bir refakatçisiyle birlikte engelli kimlik kartı ya da e-Devlet engellilik bilgisiyle ücretsiz girer. Devlet Tiyatroları, Devlet Opera ve Balesi ile belediyelerin spor ve kültür tesislerindeki indirim koşullarını gişeden ya da belediyenizden öğrenin.
Sağlık
Sağlık raporuyla belgelenen ve Sosyal Güvenlik Kurumu’nun (SGK) belirlediği kronik hastalıklarda katılım payı alınmaz (5510 sayılı Kanun md. 69). Hasta alt bezi, işitme cihazı ve tekerlekli sandalye gibi ürünler Sağlık Uygulama Tebliği’ndeki şartlarla, sağlık raporu ya da ilgili belgeyle SGK tarafından karşılanır; adet ve tutar için hekiminize ya da SGK’ya sorun. Yatağa ya da eve bağımlı yaşlılar için evde sağlık hizmeti, Sağlık Bakanlığına bağlı sağlık tesislerindeki evde sağlık birimlerince verilir; başvuru yolu evde sağlık hizmeti nasıl alınır yazısında. Grip aşısı 65 yaş ve üzeri ile kronik hastalığı olanlara aile hekimliğinde SGK kapsamında ücretsiz yapılır; en uygun dönem Ekim–Kasım’dır.
Konut ve sosyal yardım
Toplu Konut İdaresi’nin (TOKİ) 2025’teki 500 bin sosyal konut kampanyasında konutların %5’i engellilere, %20’si emeklilere ayrılmıştı; kontenjanlar kampanyaya göre belirlendiği için güncel duyuruları TOKİ’den takip edin. Hane geliri düşük yaşlı ve engelliler, sosyal yardımlar için ikamet ettikleri yerin Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı’na (SYDV) başvurur. Düzenli aylıklar hakkında 65 yaş aylığı ve engelli maaşı yazılarında ayrıntı var.
Noter işlemleri
Hareket kısıtlılığı olan bir yakınınız notere gidemiyorsa noter, gecikme ya da zorluk bulunan hâllerde işlemi daire dışında, örneğin evde ya da hastanede yapabilir; bu noterin takdirindedir, önceden görüşün (Noterlik Kanunu md. 83).
Nasıl başvurulur: adım adım
- Engelli sağlık kurulu raporunuz yoksa MHRS üzerinden yetkili bir hastaneden randevu alın.
- Rapor çıktıktan sonra engelli kimlik kartı için il müdürlüğüne, sosyal hizmet merkezine ya da e-Devlet’e başvurun.
- Şehir içi ulaşımda ücretsiz seyahat için belediyenizin ya da ulaşım işletmesinin kart işlemlerini sorun.
- Gelir vergisi, ÖTV ve MTV için vergi dairenize, emlak vergisi için belediyenize rapor ya da engelli kimlik kartıyla başvurun.
- Gelire bağlı sosyal yardımlar ve aylıklar için SYDV’ye başvurun.
- Yaşam destek cihazı kullanılıyorsa sağlık raporunu elektrik dağıtım şirketine verin.
Dikkat: sahte indirim tuzakları
İndirim ve muafiyet konusundaki bilgi karmaşası, kötü niyetli kişiler için de fırsat oluşturur. Telefonla ya da kapınıza gelerek “devlet indirimi”, “ek ödeme” ya da “yeni hak” vaadiyle kimlik, banka ya da e-Devlet bilgisi isteyen kişilere karşı temkinli olun. Bir hakkın gerçek olup olmadığını ilgili kurumun resmî sitesinden ya da e-Devlet’ten kendiniz kontrol edin. Yaşlı bir yakınınız böyle bir teklifle karşılaşırsa, işlemi onaylamadan önce mutlaka sizinle ya da başka bir aile üyesiyle konuşmasını isteyin.
Sık sorulan sorular
65 yaş üstü ulaşım ücretsiz mi?
Evet. 4736 sayılı Kanun’a göre 65 yaş ve üzeri Türk vatandaşları belediye otobüsü, metro ve tramvay ile şehir içi tren ve deniz hatlarından ücretsiz, şehirlerarası tren ve deniz hatlarından %50 indirimli yararlanır. 60–64 yaş için ücretsiz ya da indirimli seyahat belediyenin kararına bağlıdır.
Engelli raporu olmadan indirim alınır mı?
Engelliye tanınan ulaşım, vergi ve araç haklarının önkoşulu engelli sağlık kurulu raporu ve buna dayalı engelli kimlik kartıdır. 65 yaş haklarında (ulaşım, müze girişi) yaş esas alınır; engelli raporu gerekmez.
Refakatçi ücretsiz mi?
Ağır engellinin bir refakatçisi şehir içi toplu taşımada ve şehirlerarası tren ve deniz hatlarında ücretsizdir; refakatçi hakkı engelli kimlik kartında gösterilir. Müze ve ören yerlerinde engelli ile bir refakatçisi ücretsiz girer.
ÖTV’siz araç kimlere tanınır?
Engel oranı %90 ve üzeri olanlar on yılda bir, aracın özel tertibatlı olması ve bizzat kullanma şartı aranmadan ÖTV’siz araç alabilir; 2026’da vergiler dahil bedeli 2.873.900 TL’nin altında ve yerli katkı oranı en az %40 olan binek otomobil ve benzeri taşıtlar kapsamdadır. Nisan 2026’dan bu yana ortopedik engel oranı %40 ve üzeri olup bu engeli nedeniyle sürücü belgesi alamayacağı raporla belgelenenler de aynı sınırla on yılda bir yararlanır. %90’ın altındaki diğer engellilerde hareket ettirici aksamda özel tertibat ve uygun sürücü belgesi gerekir. Araç beş yıl dolmadan istisnadan yararlanamayan birine satılırsa ÖTV alıcıdan alınır.
Engelliler emlak vergisi öder mi?
Brüt 200 m²’yi geçmeyen tek meskeni ya da tek meskende hissesi olan engelliler indirimli (sıfır) bina vergisi oranından yararlanır ve emlak vergisi ödemez. Engel oranı, gelir ve meskende bizzat oturma şartı aranmaz; başvuru engelli kimlik kartı ve belediyedeki formla yapılır.
Bu kolaylıkların büyük kısmı uzun bir bekleyiş değil, doğru belge ve doğru kurumu bilmeyi gerektirir. Raporunuzu ve kartlarınızı çıkardıktan sonra her başlığı ilgili kurumdan teyit etmeniz, ileride ret yaşamamanın en sağlam yoludur. Bakım seçenekleri ya da başvuru süreciyle ilgili yardım isterseniz ücretsiz danışmanlık formunu doldurabilirsiniz; danışmanlık ücretsizdir.
Kaynaklar
- 4736 sayılı Kanun: ücretsiz ve indirimli seyahat
- Karayolu Taşıma Yönetmeliği md. 56: engelliye otobüs indirimi
- Gelir İdaresi Başkanlığı: Engelliler İçin Vergi Rehberi
- Gelir İdaresi Başkanlığı: engellilik indirimi tutarları
- 4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanunu md. 7/2
- Resmî Gazete, 22 Nisan 2026: ÖTV (II) Sayılı Liste Uygulama Genel Tebliğinde değişiklik (Seri No: 17)
- Resmî Gazete, 31 Aralık 2025: ÖTV (II) Sayılı Liste Uygulama Genel Tebliğinde değişiklik
- Elektrik Piyasası Tüketici Hizmetleri Yönetmeliği md. 52
- Engelli Kimlik Kartı Yönetmeliği
- Kültür ve Turizm Bakanlığı: müze ve ören yeri giriş yönergesi
- 5510 sayılı Kanun md. 69