Engelli bir yakınınız için hangi haklara başvurabileceğinizi tek tek araştırmak zaman alır; gelir desteği, bakım yardımı, vergi indirimi ve ulaşım kolaylığı genelde ayrı ayrı sayfalarda anlatılır. Bu rehber, engelli sağlık kurulu raporu olan bir bireyin ailesine tanınan başlıca hakları tek bir yerde topluyor ve her hak için hangi kuruma başvurulacağını gösteriyor. Tutar ve oranların sık değiştiği alanlarda güncel bilgiyi ilgili kurumdan almanız gerektiğini de ayrıca belirtiyoruz.
Kısa cevap
- Hakların neredeyse tamamı bir engelli sağlık kurulu raporuna dayanır; rapor onaylandıktan sonra e-Devlet’e yansır ve süreli ya da süresiz düzenlenebilir.
- Gelir desteği iki ana kalemdir: rapor oranı %40 ve üzeri olanlara engelli aylığı (Temmuz 2026: %40-69 için 5.793,30 TL, %70 ve üzeri için 8.690,01 TL), raporda “tam bağımlı engelli birey” ibaresi olanlara evde bakım yardımı (15.755 TL).
- Gelir vergisi indirimi, araç ve emlak vergisinde tanınan muafiyetler gibi mali kolaylıklar rapor derecesine göre değişir; kesin şartları Gelir İdaresi Başkanlığı (GİB) belirler.
- Ulaşımda indirimli kart belediyeden, işe girişte kontenjan hakkı Türkiye İş Kurumu’ndan (İŞKUR), erken emeklilik şartları Sosyal Güvenlik Kurumu’ndan (SGK) öğrenilir.
- Başvurular Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı (SYDV), Sosyal Hizmet Merkezi, e-Devlet ya da ilgili kurumun kendi kanalından yapılır; hangi hak için nereye gideceğiniz aşağıdaki tabloda.
Her hak raporla başlar
Bu rehberdeki hakların neredeyse tamamının ön şartı aynıdır: güncel bir engelli sağlık kurulu raporu. Rapor, tam teşekküllü ya da yetkilendirilmiş bir hastanenin ilgili kurulunca düzenlenir; üzerinde engel oranı yüzdesi ve varsa “tam bağımlı engelli birey” gibi ibareler yer alır. Rapor onaylandıktan sonra bilgiler e-Devlet’e yansır; birçok başvuruda kâğıt rapor yerine e-Devlet üzerindeki kayıt yeterli olur, yine de raporun bir örneğini yanınızda bulundurmanız iyi olur.
Rapor süreli ya da süresiz düzenlenebilir; bu bilgi raporun üzerinde yazar. Süreli bir raporunuz varsa süre dolmadan yeniden değerlendirme talep etmeniz gerekir, aksi halde bağlı aylık ya da yardımlar askıya alınabilir. Raporunuz yoksa ya da yenilenmesi gerekiyorsa önce bu süreci tamamlamanız gerekir; adımları engelli sağlık kurulu raporu nasıl alınır sayfasında bulabilirsiniz.
Gelir destekleri
Engelli bireye ya da bakım veren yakınına doğrudan ödenen üç ayrı gelir desteği vardır. Şartlar ve tutarlar birbirinden farklıdır; ikisini aynı anda alıp alamayacağınızı başvuru sırasında SYDV’ye sormanız gerekir.
| Destek | Şart özeti | Nereye |
|---|---|---|
| Engelli aylığı | 18 yaş üstü, rapor oranı %40 ve üzeri, sosyal güvencesi ve yeterli geliri olmayan Türk vatandaşları; Temmuz 2026’da %40-69 için 5.793,30 TL, %70 ve üzeri için 8.690,01 TL | SYDV / e-Devlet |
| 18 yaş altı engelli yakını aylığı | 18 yaşından küçük engelli çocuk ve gençler için ayrı bir kalem; güncel tutar ikamet edilen SYDV’den öğrenilir | SYDV |
| Evde bakım yardımı | Raporda “tam bağımlı engelli birey” (eski raporlarda “ağır engelli”) ibaresi, hane gelir şartı; Temmuz 2026’da 15.755 TL, bakım veren yakına ödenir | İkamet edilen ilçenin Sosyal Hizmet Merkezi |
Engelli aylığı doğrudan engelli bireyin hesabına yatar; evde bakım yardımı ise bakımı fiilen üstlenen yakına ödenir ve kurum bakımıyla (Bakanlık ödemeli yatılı bakım) aynı anda alınmaz. Engelli aylığının tüm şartlarını engelli maaşı 2026 sayfasında, evde bakım yardımının başvuru adımlarını evde bakım yardımı nasıl alınır sayfasında bulabilirsiniz.
Bakım ve sağlık hakları
Gelir desteğinin yanında, bakımın bizzat bir kurumda ya da evde profesyonel destekle sürdürülmesini sağlayan haklar da vardır. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’na (ASHB) bağlı ya da Bakanlık ödemeli özel bakım merkezlerinde yatılı kalış, sosyal inceleme raporu ve gelir durumuna göre değerlendirilir; kimi aile ücretsiz ya da indirimli, kimi aile ücretli kalır. Seçenekleri ve şartları ağır engelli bakım seçenekleri sayfasında karşılaştırabilirsiniz.
Yatılı kalmak istemeyen aileler için gündüzlü engelli bakım merkezleri gün içinde bakım sağlar, akşam engelli birey ailesinin yanına döner. Umut evleri ise belirli bir bağımsızlık düzeyine ulaşmış bireyler için küçük grup evi modelidir.
Sağlık tarafında, sosyal güvencesi olmayan engelli bireyler belirli şartlarla Genel Sağlık Sigortası (GSS) kapsamına alınabilir. Rapor ile belgelenen ihtiyaçlar için tekerlekli sandalye, işitme cihazı gibi tıbbi cihazlar ve bazı ilaçlar SGK kapsamında karşılanabilir; kapsam ve katkı payı cihaza göre değiştiğinden SGK’ya sorulmalıdır. Evde bakımı zor olan bireyler için belediye ve Bakanlık ekiplerinin yürüttüğü evde sağlık hizmetinden de yararlanılabilir.
Vergi ve mali kolaylıklar
Engelli bireylere ve bazı durumlarda ailelerine tanınan başlıca mali kolaylıklar şunlardır; oran ve tutarlar rapor derecesine, araç özelliğine ve yıla göre değiştiği için burada yüzde ya da tutar verilmiyor.
- Gelir vergisi engellilik indirimi: engellilik derecesine göre ücret gelirinden belirli bir tutar düşülerek vergi matrahı azaltılır; kendisi çalışan engelliler ve bazı durumlarda bakmakla yükümlü olunan engelli yakını için uygulanır.
- Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) istisnasıyla araç alımı: belirli rapor oranı ve şartlarını taşıyan engelli bireyler, kendi adlarına alacakları araçta ÖTV istisnasından yararlanabilir; oran ve şartlar için GİB’e başvurulmalıdır.
- Motorlu Taşıtlar Vergisi (MTV) muafiyeti: şartları taşıyan engelli bireyler adına kayıtlı araçlarda MTV muafiyeti uygulanabilir.
- Emlak vergisi muafiyeti: başka geliri bulunmayan ve tek konutu olan engelli bireyler için emlak vergisinde muafiyet tanınabilir; başvuru ilgili belediyeye yapılır.
Bu kolaylıklardan hangisinden yararlanabileceğiniz rapor derecenize ve kişisel durumunuza göre değişir; kesin oran ve şartları GİB’den doğrulayın.
Ulaşım, iletişim ve günlük yaşam
Çoğu belediye engelli bireylere toplu taşımada ücretsiz ya da indirimli kart çıkarır; bazı belediyeler refakatçiye de aynı hakkı tanır. Kartın şartları, kapsamı ve refakatçi hakkı belediyeden belediyeye değiştiği için ikamet ettiğiniz belediyenin ulaşım ya da sosyal hizmetler birimine sormanız gerekir.
Şehirlerarası kara, hava, deniz ve demiryolu taşımacılığında da engelli bireylere ve bazı durumlarda refakatçiye indirim uygulanabilir; taşıyıcı firmanın kendi kuralları geçerlidir. Müze ve ören yerlerine girişte engelli bireyler genellikle ücretsiz ya da indirimli kabul edilir. Bazı telefon ve internet operatörleri de engelli bireylere özel tarife indirimi sunar; güncel kampanya ve şartlar operatörden operatöre değişir.
İstihdam ve emeklilik
Kanunen belirli çalışan sayısının üzerindeki kamu ve özel sektör işyerleri engelli çalıştırmakla yükümlüdür; kontenjan oranı ve işyeri büyüklüğüne göre değişen şartlar için İŞKUR’a başvurulmalıdır. İş arayan engelli bireyler İŞKUR’a engelli kaydı yaptırarak bu kontenjanlardan ve İŞKUR’un yönlendirdiği iş ilanlarından yararlanabilir. Kamuda memur olmak isteyenler için ayrı bir sınav sistemi olan Engelli Kamu Personeli Seçme Sınavı (EKPSS) uygulanır.
Emeklilik tarafında, engel oranına göre daha erken yaşta ya da daha az prim ödeme gün sayısıyla emekli olma hakkı tanınabilir. Bu hesaplama kişinin sigortalılık geçmişine ve rapor oranına göre değiştiğinden kesin şartları SGK’ya sormanız gerekir.
Eğitim ve rehabilitasyon
Engelli çocuk ve gençler, Millî Eğitim Bakanlığı’na (MEB) bağlı rehberlik araştırma merkezlerinin değerlendirmesiyle özel eğitim ve destek eğitim hizmetlerinden yararlanabilir; bu değerlendirme çocuğun hangi okul türüne ve destek programına yönlendirileceğini belirler. Yetişkin bireyler için rehabilitasyon hizmetleri genelde bakım merkezleri ve gündüzlü merkezler bünyesinde sunulur; bu kurumların sunduğu fizik tedavi ve meslek edindirme programları için kuruma doğrudan sorulmalıdır.
Hukuki haklar ve erişilebilirlik
Engelli kimlik kartı, birçok indirim ve hakta engellilik durumunuzu hızla belgelemenizi sağlayan resmî bir kimlik belgesidir; kartın nasıl alınacağını ve sağladığı kolaylıkları engelli kimlik kartı yazımızda ayrıca anlattık.
Bir yakınınız haklarını fiilen kullanamayacak durumdaysa, mahkeme kararıyla kendisine vasi atanabilir; vasi, vasisi olduğu kişi adına başvuruları yürütebilir. Engelli bireylerin ayrımcılığa uğramama ve erişilebilir bir çevrede yaşama hakkı, 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun ile güvence altına alınmıştır; kamu binaları, toplu taşıma araçları ve kaldırımların erişilebilir olması bu kanunun kapsamındadır. Erişilebilirlik eksikliği ya da ayrımcılık yaşadığınızı düşünüyorsanız ilgili kuruma ya da valiliğe başvuru hakkınız vardır.
Başvuru yerleri
Hangi hak için hangi kuruma gideceğinizi toparlayan liste:
| Hak | Kurum | Kanal |
|---|---|---|
| Engelli aylığı, evde bakım yardımı | SYDV / Sosyal Hizmet Merkezi | e-Devlet, ikamet edilen ilçe |
| Bakım merkezi, gündüzlü merkez, umut evi | İl/ilçe ASHB müdürlüğü | Sosyal inceleme başvurusu |
| Gelir vergisi indirimi, ÖTV, MTV, emlak vergisi | GİB / vergi dairesi | Vergi dairesi, e-Devlet |
| Ulaşım kartı | Belediye | Belediye ulaşım/sosyal hizmetler birimi |
| İş arama, engelli kontenjanı | İŞKUR | İŞKUR il müdürlüğü, e-Devlet |
| Erken emeklilik | SGK | SGK il müdürlüğü, e-Devlet |
| Engelli sağlık kurulu raporu | Tam teşekküllü/yetkili hastane | Hastane başvurusu |
| Engelli kimlik kartı | Nüfus müdürlüğü | e-Devlet, nüfus müdürlüğü |
Hak arama adımları
- Güncel bir engelli sağlık kurulu raporunuz olduğundan emin olun; yoksa ya da süresi dolduysa önce bu raporu alın.
- Rapor bilgilerinizin e-Devlet’e yansıdığını kontrol edin.
- Öncelikle hangi desteğe ihtiyacınız olduğuna karar verin: gelir desteği mi, bakım hizmeti mi, yoksa ikisi birden mi; emin değilseniz SYDV’ye danışın.
- Vergi ve ulaşım kolaylıkları için GİB’in ve ikamet ettiğiniz belediyenin güncel şart ve belge listesini isteyin.
- Çalışma çağındaysanız İŞKUR’a engelli kaydınızı yaptırın.
- Başvurularınızın sonucunu e-Devlet üzerinden ya da başvurduğunuz kurumdan takip edin.
Sık sorulan sorular
Rapordaki engel oranım düşükse hangi haklardan yararlanabilirim?
%40’ın altındaki oranlarla engelli aylığına başvurulamaz; ancak vergi indirimi gibi bazı haklar farklı derecelerle de uygulanabilir. Hangi hakkın hangi orana bağlı olduğunu ilgili kurumdan (GİB, SGK) öğrenmeniz gerekir; oranınızın değiştiğini düşünüyorsanız engelli sağlık kurulu raporu nasıl alınır sayfasına bakabilirsiniz.
Hem engelli aylığı hem evde bakım yardımı alabilir miyim?
Bu iki destek farklı kişiye ödenir: engelli aylığı engellinin kendisine, evde bakım yardımı bakım veren yakınına. İkisinin aynı anda alınıp alınamayacağı hane durumunuza göre değiştiği için başvuru sırasında SYDV’ye sorun.
Araç alımında ÖTV istisnasından kimler yararlanır?
Belirli rapor oranı ve şartlarını taşıyan engelli bireyler kendi adlarına alacakları araçta ÖTV istisnasından yararlanabilir. Oran ve şartlar zaman zaman değiştiği için güncel bilgiyi GİB’den doğrulamanız gerekir.
Engelli kimlik kartı ne sağlıyor?
Kart, ulaşım, kültür ve diğer indirimlerde engellilik durumunuzu hızla belgelemenizi sağlar. Kartın nasıl çıkarılacağını ve tanıdığı kolaylıkları engelli kimlik kartı yazımızda bulabilirsiniz.
Çalışmaya başlarsam aylığım kesilir mi?
Sigortalı çalışmaya başlamak engelli aylığını etkileyebilir; durumu SYDV’ye bildirmeniz gerekir. Evde bakım yardımında bakım verenin çalışma durumu ayrıca değerlendirilir; kesin kuralı SYDV’den ya da SGK’dan teyit edin.
Sonraki adım
Bu haklardan hangisinin ailenize uygun olduğu rapordaki oran ve ibarelere, hane gelirine ve çalışma durumunuza göre değişir. İlk adım her zaman aynıdır: güncel bir engelli sağlık kurulu raporu ve ihtiyacınıza en yakın kurumla (SYDV, belediye, İŞKUR ya da GİB) doğrudan görüşme. Bakım merkezi arıyorsanız bulunduğunuz ildeki kurumları engelli bakım dizininde bulabilirsiniz; kararı netleştirmekte zorlanıyorsanız ücretsiz danışmanlık formunu doldurun, danışmanlık ücretsizdir.
Kaynaklar
- Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, aile.gov.tr