Elinizde engelli sağlık kurulu raporu varsa bir sonraki adım çoğu zaman engelli kimlik kartıdır. Kart; ulaşımdan müze girişine, vergiden elektrik aboneliğine kadar engellilere tanınan hakları kullanırken engel durumunu gösteren resmî belgedir. Aşağıdaki bilgiler 12 Mayıs 2023 tarihli kimlik kartı yönetmeliğine ve ilgili kanunlara dayanıyor.
Kısa cevap
- Kart, erişkinlerde sağlık kurulu raporundaki engel oranı en az %40 olanlara, çocuklarda ÇÖZGER’de buna denk özel gereksinim düzeyi (en az «hafif düzeyde») olanlara Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (ASHB) tarafından verilir; almak isteğe bağlıdır.
- Başvuru il müdürlüğüne, sosyal hizmet merkezine ya da e-Devlet’e yapılır. Raporu e-Rapor sisteminde, kimlik bilgisi MERNİS’te kayıtlı her T.C. vatandaşı e-Devlet’ten başvurabilir.
- Engel oranı %40 ve üzeri olanlar şehir içi toplu taşımadan, şehir içi ve şehirlerarası tren ve deniz hatlarından ücretsiz yararlanır; ağır engellinin bir refakatçisi de ücretsizdir. Refakat hakkının olup olmadığı kartta yazar.
- Kart T.C. kimlik kartının yerine geçmez; engelli aylığı ya da evde bakım yardımı da kartla gelmez, ayrı başvuru ister.
- Huzurevinde ya da bakım merkezinde kalan kişinin başvurusu kurum personeli aracılığıyla yapılabilir.
Engelli kimlik kartı nedir, ne değildir?
Yönetmelik kartı, mevzuatta yalnızca engellilere tanınan hak ve hizmetlerden yararlanmada kullanılmak üzere Bakanlıkça verilen kimlik kartı olarak tanımlar. Kartta T.C. kimlik numarası, ad, soyad, doğum tarihi, kartın geçerlilik süresi, refakat hakkının olup olmadığı, seri numarası ve 15 yaşını dolduranlar için fotoğraf bulunur. Engel durumunu gösterir ama T.C. kimlik kartının yerine geçmez; onun yanında taşınır. Kart almak zorunlu değildir, isteğe bağlıdır; mavi kart sahipleri için de düzenlenebilir.
2023 yönetmeliğinden önce verilmiş engelli kimlik kartları ve nüfus cüzdanlarına yazdırılmış engel oranı ibareleri geçerliliğini koruyor. Kartın ne olmadığını da baştan bilmek gerekir: kart kendi başına gelir ya da ödeme getirmez. Engelli aylığı, evde bakım yardımı ya da bakım merkezi desteği ayrı başvurularla, ayrı ölçütlerle bağlanır.
Kimler alabilir?
Erişkinlerde belirleyici olan, engelli sağlık kurulu raporundaki engel oranının en az %40 olmasıdır; raporun hangi engel grubundan alındığı fark etmez. 18 yaşından küçüklerde çocuklar için özel gereksinim raporu (ÇÖZGER) esas alınır: ÇÖZGER yönetmeliğinin uyum tablosunda «hafif düzeyde özel gereksinimi vardır» %40–49’a denk gelir; bu ve üzerindeki düzeyler karta hak kazandırır, %20–39’a denk gelen «özel gereksinimi vardır» düzeyi yetmez. Kartın üzerine özel gereksinim düzeyi yazılır. Farklı tarihlerde alınmış birden fazla rapor varsa son tarihli rapor esas alınır. Raporu henüz almadıysanız önce engelli sağlık kurulu raporu sürecini tamamlamanız gerekir.
Engel oranı sonradan asgari düzeyin altına düşerse kart il müdürlüğüne ya da sosyal hizmet merkezine iade edilir; iade edilmeyen kartın kullanılmasından doğan sorumluluk kullanana aittir.
e-Devlet ile başvuru adım adım
- e-Devlet Kapısı’na (turkiye.gov.tr) giriş yapın ve Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığının «Engelliler İçin Kimlik Kartı Başvurusu» hizmetini açın.
- Kişisel verilere ilişkin aydınlatma metnini okuyun ve açık rıza formunu onaylayın; yönetmelik bu metinlerin e-Devlet başvurusunda da sunulmasını öngörür.
- Başvuruda yurt içinde bir adres belirtirsiniz: başvuru bu adrese en yakın sosyal hizmet merkezine yönlendirilebilir, kart da bu adrese iadeli taahhütlü postayla gönderilebilir. e-Devlet başvurusunda ayrıca belge istenmez; rapor ve kimlik bilgileri sistemlerden alınır.
- Başvurunuz il müdürlüğüne ya da sosyal hizmet merkezine iletilir ve ön değerlendirmeden geçer.
- Rapor ve kimlik bilgileriniz sistemlerden eksiksiz alınabiliyorsa kart düzenlenir. İşlem yapılamazsa gerekçesi size bildirilir; bu durumda il müdürlüğüne ya da sosyal hizmet merkezine giderek başvurun.
İl müdürlüğü ya da sosyal hizmet merkezinde başvuru
Raporunuz e-Rapor’da görünmüyorsa ya da yüz yüze başvurmayı tercih ediyorsanız Aile ve Sosyal Hizmetler il müdürlüğüne ya da bir sosyal hizmet merkezine gidebilirsiniz.
| Belge ya da işlem | Açıklama |
|---|---|
| T.C. kimlik kartı | Başvuru sahibi gösterir. Çocuk ya da kısıtlı kişi adına kanuni temsilcisi kendi kimlik kartıyla başvurur. |
| Rapor | Bilgileri Sağlık Bakanlığı sisteminden doğrulanır. Bugünkü erişkin ve çocuk rapor yönetmeliklerinden önce alınmış ve sistemden doğrulanamayan raporlarda aslı ya da onaylı örneği istenir; önemli bölümleri okunmayacak kadar yıpranmış ve sistemden de doğrulanamayan rapor kabul edilmez. |
| Başvuru formu | Birimde doldurulur; örneği Bakanlığın internet sitesinde yer alır. |
| Aydınlatma metni ve açık rıza formu | Kişisel verilerin işlenmesi ve aktarılması için imzalanır. |
| Fotoğraf | 15 yaşını dolduranların kartında fotoğraf zorunludur. ASHB’nin sık sorulan sorular sayfası yüz yüze başvuru için 2 fotoğraf, kimlik fotokopisi ve raporun aslını ya da onaylı örneğini sayıyor; bunları yanınızda bulundurun. |
Huzurevinde ya da bakım ve rehabilitasyon merkezinde kalan kişilerin başvurusu, T.C. kimlik kartı gösterilerek kurum personeli aracılığıyla yapılabilir; kişi vesayet altındaysa vasinin görevleri saklıdır.
Teslim, yenileme ve kayıp
Kart, il müdürlüğünde ya da sosyal hizmet merkezinde teslim formu imzalatılarak kişinin kendisine, çocuk ya da kısıtlı ise kanuni temsilcisine verilir. Kişi isterse kart; alt ve üst soyuna, üçüncü dereceye kadar kan ya da kayın hısımlarına veya eşine de teslim edilebilir. Kart, başvuruda belirtilen yurt içi adrese iadeli taahhütlü postayla da gönderilebilir. Basıldıktan sonra altı ay içinde teslim alınmayan kart imha edilir; teslim çağrısını kaçırmayın.
Karttaki bilgiler değişirse ya da kart herhangi bir nedenle geçersiz hâle gelirse il müdürlüğüne, sosyal hizmet merkezine ya da e-Devlet’e başvurularak yeniden düzenlenir; eski kart, yenisi verilmeden önce teslim edilir. Kayıp ya da çalıntıda izlenecek yolu Bakanlık belirler; il müdürlüğüne ya da sosyal hizmet merkezine başvurun. ASHB’ye göre yenilemede eski kart, fotoğraf ve kimlik istenir; kart sürekli ise yeniden rapor gerekmez. 18 yaşından küçüklerin kartı rapordaki süre kadar geçerlidir; «sürekli» ibareli raporda kart, 18 yaşın doldurulduğu günün en çok bir ay sonrasına kadar geçerli olabilir. Bu nedenle 18 yaşına yaklaşan gençlerde erişkin raporu ve yeni kart işini zamanında planlayın.
Kartla kullanılan haklar
Hakların dayanağı ilgili kanun ve yönetmeliklerdir; kart ya da rapor bu hakları kullanırken engel durumunu gösteren belgedir. Tutarlar ve ayrıntılar engelli ve yaşlı indirimleri rehberinde.
| Alan | Hak | Dayanak ve başvuru yeri |
|---|---|---|
| Şehir içi toplu taşıma | Engel oranı %40 ve üzeri olana ücretsiz; ağır engellinin bir refakatçisi de ücretsiz | 4736 sayılı Kanun; ulaşım kartı için belediye ya da ulaşım işletmesi |
| Tren ve deniz hatları | Şehir içi ve şehirlerarası hatlarda ücretsiz (ASHB’ye göre yüksek hızlı tren dahil); ağır engellinin bir refakatçisi de ücretsiz | 4736 sayılı Kanun; demir yolu ve deniz yolu işletmeleri |
| Şehirlerarası otobüs | %40 indirim: 20 koltuğa kadar araçta 1, daha büyük araçta 2 kişiye; fazlasına %30 | Karayolu Taşıma Yönetmeliği; otobüs firması |
| Müze ve ören yerleri | Engelli ile bir refakatçisi ücretsiz | Kültür ve Turizm Bakanlığı; kart ya da e-Devlet engellilik bilgisiyle |
| Millî park ve tabiat parkları | Engelli ile eşi, bekâr çocukları, anne ve babası şahıs giriş ücreti ödemez; kendi araçlarıyla girişte de şartlı ücretsiz. 65 yaş üstü yaya girişi de ücretsiz | Tarım ve Orman Bakanlığı 2026 ücret tarifesi; ASHB kartı ya da Sağlık Bakanlığı engelli raporu gösterilir |
| Emlak vergisi | Brüt 200 m²’yi geçmeyen tek meskende sıfır oran; emlak vergisi ödenmez | Belediyeye kart ve formla başvurulur; kartı olandan ayrıca rapor istenmez, başvuru her yıl yenilenmez |
| Gelir vergisi, ÖTV, MTV | Engellilik indirimi ve şartlı vergi istisnaları | Vergi dairesi. Gelir vergisi indiriminde kart ya da kart için alınan rapor tek başına yetmez, rapor Merkez Sağlık Kurulunca değerlendirilir; ÖTV ve MTV’de sağlık kurulu raporu (çocukta ÇÖZGER) aranır |
| Elektrik | Engel oranı %40’ın üzerinde olan abonenin elektriği, faturalar yıl içinde aralıksız en az üç dönem ödenmedikçe ve kesme bildirimi yapıldığı ispatlanmadıkça kesilemez | Elektrik Piyasası Tüketici Hizmetleri Yönetmeliği md. 52; görevli tedarik şirketine rapor ya da kartla belgelenir |
| TOKİ sosyal konut | Kampanyaya göre engelli kontenjanı; 2025’teki 500 bin konut kampanyasında konutların %5’i | Başvuruda kartın fotokopisi ya da en az %40 engelli olduğunu gösteren sağlık kurulu raporu |
Havayolu ve tiyatro için Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığının sık sorulan sorular sayfası şunu yazıyor: Türk Hava Yolları ve AJet iç hatlarda %20, dış hatlarda %25 indirim uyguluyor, kartta ağır engelli ibaresi varsa refakatçi de indirimden yararlanıyor; Devlet Tiyatroları gişelerinden ücretsiz bilet alınabiliyor. Bakanlık oranların değişebildiğini belirtiyor; bilet almadan önce ilgili kuruma sorun.
Kartın sağlamadığı şeyler: ayrı başvurular
Kart bir kimlik ve haklar belgesidir; kendi başına düzenli bir ödeme getirmez. Aşağıdaki destekler kartla otomatik gelmez, her biri ayrı başvuru gerektirir:
- Engelli aylığı. Ayrı başvuru ve ayrı gelir ölçütleriyle bağlanır; ayrıntı için engelli maaşı yazısına bakabilirsiniz.
- Evde bakım yardımı. Evde bakıma muhtaç yakınınız için ayrı bir süreçtir; bkz. evde bakım yardımı nasıl alınır.
- Bakım merkezi ya da ağır bakım seçenekleri. Evde bakım yetmediğinde kurumsal seçenekleri ağır engelli bakım seçenekleri yazısında karşılaştırabilirsiniz.
Belediye ulaşım kartıyla farkı
Ücretsiz veya İndirimli Seyahat Kartları Yönetmeliğine göre engelliler toplu taşımada ücretsiz yolculuk için engelli kimlik kartını gösterir; eski kartlar ve engel oranı yazılı nüfus cüzdanları da geçerlidir. Belge gösterildiğinde bu hak hiçbir gerekçeyle engellenemez; ağır engellinin refakatçisinden de ayrıca belge istenmez. Turnikeli sistemlerde belediyeler çoğu zaman kişiye özel elektronik ulaşım kartı çıkarır; bu kartın işlemleri için belediyeye ya da ulaşım işletmesine başvurulur. Kimlik kartını almak, belediyenin elektronik kartını kendiliğinden çıkarmaz.
Dikkat: aracı ve dolandırıcılık
Yönetmelikte kart için bir ücret öngörülmüyor. Başvuruyu yalnızca e-Devlet Kapısı’ndan ya da il müdürlüğü ve sosyal hizmet merkezinden yapın. “Kartınızı hızlandırırız”, “sizin yerinize çıkarırız” diyerek para isteyen kişi ve sitelere kimlik numaranızı ve rapor bilgilerinizi vermeyin. Başkasına ait kartı kullananlar, kartta tahrifat yapanlar ya da iade etmesi gereken kartı kullanmaya devam edenler cezai soruşturma için yetkili mercilere bildirilir.
Sık sorulan sorular
Rapor oranım %40’ın altında, kart alabilir miyim?
Hayır. Erişkinlerde eşik %40’tır; çocuklarda ÇÖZGER’deki denk düzey aranır. Oranın yanlış belirlendiğini düşünüyorsanız itiraz yollarını engelli sağlık kurulu raporu rehberinde bulabilirsiniz.
Kart kaç günde çıkar?
Yönetmelikte bir süre yazmıyor. Hazırlanan kart altı ay içinde teslim alınmazsa imha edildiği için başvurunuzun durumunu il müdürlüğünden ya da sosyal hizmet merkezinden takip edin.
Refakatçi de ücretsiz yararlanır mı?
Refakat hakkının olup olmadığı kartın üzerinde yazar. Ağır engellinin bir refakatçisi şehir içi toplu taşımada, şehir içi ve şehirlerarası tren ve deniz hatlarında ücretsiz yolculuk eder. Kültür ve Turizm Bakanlığına bağlı müze ve ören yerlerine engelli ile bir refakatçisi ücretsiz girer.
Kartla engelli maaşı bağlanır mı?
Hayır. Kart ile engelli aylığı birbirinden bağımsızdır; aylık için ayrı başvuru yapılır ve ayrı gelir ölçütleri uygulanır.
Çocuğum için nasıl alırım?
Çocuğunuzun ÇÖZGER raporunda en az «hafif düzeyde özel gereksinimi vardır» yazıyorsa (%40’a denk), veli ya da vasi olarak kendi T.C. kimlik kartınızla il müdürlüğüne ya da sosyal hizmet merkezine başvurursunuz. 15 yaşından küçüklerin kartında fotoğraf zorunlu değildir. Kart rapordaki süre kadar geçerlidir; «sürekli» raporda çocuk 18 yaşını doldurduktan en çok bir ay sonrasına kadar geçerli olabilir.
Huzurevinde kalan yakınım için kart çıkarılabilir mi?
Evet. Huzurevinde ya da bakım ve rehabilitasyon merkezinde kalan kişilerin başvurusu, T.C. kimlik kartı gösterilerek kurum personeli aracılığıyla yapılabilir; kişi vesayet altındaysa vasinin görevleri saklıdır. Engel oranının en az %40 olması şartı burada da geçerlidir.
Rapor elinizdeyse kartı çıkarmak görece basit bir süreçtir: önce e-Devlet’i deneyin, bilgileriniz sistemde eşleşmiyorsa il müdürlüğüne ya da sosyal hizmet merkezine gidin. Engelli aylığı ve evde bakım gibi ayrı destekleri de araştırmak isterseniz engelli bakım rehberinden bölgenizdeki kurumlara ve ilgili yazılara ulaşabilirsiniz; bakım kararında yardım isterseniz ücretsiz danışmanlık formunu doldurabilirsiniz, danışmanlık ücretsizdir.
Kaynaklar
- Engelli Bireylere Kimlik Kartı Verilmesine ve Ulusal Engelli Veri Sistemi Oluşturulmasına Dair Yönetmelik (RG 12.05.2023)
- 4736 sayılı Kanun: ücretsiz ve indirimli seyahat
- Karayolu Taşıma Yönetmeliği md. 56: engelliye otobüs indirimi
- Kültür ve Turizm Bakanlığı: müze ve ören yeri giriş yönergesi
- Elektrik Piyasası Tüketici Hizmetleri Yönetmeliği md. 52
- e-Devlet: Engelliler İçin Kimlik Kartı Başvurusu
- Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı: Engelliler İçin Kimlik Kartı sık sorulan sorular
- Çocuklar İçin Özel Gereksinim Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik (Ek-3 uyum tablosu)
- Ücretsiz veya İndirimli Seyahat Kartları Yönetmeliği
- Gelir İdaresi Başkanlığı: Engelliler İçin Vergi Rehberi
- Tarım ve Orman Bakanlığı: korunan alanlar ücret tarifesi uygulama esasları 2026
- TOKİ: 500 bin sosyal konut başvuru bilgilendirme formu