Engelli Çocuk 18 Yaşına Girince: Rapor, Maaş, Evde Bakım, Vasi

Engelli bir çocuk 18 yaşını doldurduğu gün rapor, aylık ve karar yetkisi çocukluk kurallarından çıkıp erişkin kurallarına geçer. Bazı haklar kendiliğinden biter, bazıları yeni başvuruyla sürer ve sürelerin çoğu doğum gününe göre işler. Aşağıda değişenleri, adımların zamanını ve sık yapılan hataları resmî mevzuata dayanarak bulacaksınız.

Kısa cevap

Rapor: Çocuklar İçin Özel Gereksinim Raporu (ÇÖZGER), “sürekli” yazsa bile 18 yaşın doldurulduğu gün geçersiz olur. Erişkin rapora 18 yaşından önceki ya da sonraki üç ay içinde başvurulursa yeni rapor 18 yaşından itibaren geçerli sayılır.
Aylık: 18 yaş altı engelli yakını aylığı kendiliğinden kesilir. Engelli aylığı ise kendiliğinden bağlanmaz; gencin adına Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfına (SYDV) yeni başvuru gerekir.
Evde bakım yardımı: Bakılan kişi için yaş sınırı yoktur. Erişkin raporda “tam bağımlı” sonucu çıkar, rapor zamanında alınır ve gelir şartı sürerse yardım durdurulduğu tarihten devam eder.
Karar yetkisi: Genç 18 yaşında ergin olur. Ayırt etme gücü yoksa ailenin onu temsil edebilmesi için sulh hukuk mahkemesinden kısıtlama kararı gerekir; dava 18 yaşından önce açılabilir.
Okul ve bakım: Özel eğitim 18 yaşında bitmez. Özel bakım merkezlerinde erişkin grubu 19 yaş ve üzeridir.

18 yaş öncesi ve sonrası: ne değişir?

En çok karışan yedi alan ve her birinde atılacak adım:

Alan	18 yaşından önce	18 yaşından sonra	Ne yapmalı?
Rapor	ÇÖZGER: oran yerine özel gereksinim düzeyi	Erişkin rapor: engel oranı ve bağımlılık değerlendirmesi	18 yaşından önceki ya da sonraki üç ayda başvurun
Aylık	18 yaş altı engelli yakını aylığı, bakan yakına ödenir	Engelli aylığı, gencin kendi adına bağlanır	SYDV’ye yeni başvuru yapın
Evde bakım yardımı	ÇÖZGER’de üst düzey özel gereksinim ifadesi aranır	Erişkin raporda “tam bağımlı” sonucu aranır	Yeni raporu sosyal hizmet merkezine iletin
Temsil ve imza	Anne ve baba kanuni velidir	Genç ergindir; ayırt etme gücü yoksa mahkeme kararı gerekir	Gerekiyorsa kısıtlama davasını doğum gününden önce açın
Okul	Zorunlu öğrenim ve özel eğitim okulları	Özel eğitim veren ortaöğretime kayıt “27 yaşından gün almamış” bireylere açık	Okul, destek eğitim ve gündüz merkezi seçeneklerini karşılaştırın
Özel bakım merkezi	Çocuk grupları; yatılı yerleştirme mahkeme kararıyla	Erişkin grubu 19 yaş ve üzeri	Merkezin hangi yaş grubuna izinli olduğunu sorun
Sağlık güvencesi	Anne-baba üzerinden ya da gelir testi yapılmadan genel sağlık sigortası	Öğrenci değilse ve malullük tespiti yoksa kendi adına güvence gerekir	Durumu Sosyal Güvenlik Kurumuna (SGK) sorun

Rapor: ÇÖZGER’den erişkin rapora geçiş

ÇÖZGER yönetmeliğine göre sürekli raporlar da süresi devam eden süreli raporlar da çocuğun 18 yaşını doldurduğu tarihte geçersiz hâle gelir. Bu yüzden aylık, evde bakım ve bakım merkezi gibi raporla yürüyen işlemlerin hepsinde artık erişkin rapor gerekir. Başvuru için iki pencere vardır:

Doğum gününden önce: 18 yaşına üç aydan az kaldığında, talep üzerine erişkin yönetmeliğine göre rapor verilebilir. Daha erken gidilirse erişkin değerlendirme yapılmaz; erişkin yönetmeliği 18 yaşını doldurmamış kişileri kapsamaz.
Doğum gününden sonra: Raporu geçersiz olan genç, 18 yaşını doldurduğu tarihten itibaren üç ay içinde başvurur.

Bu sürelerde başvurulursa yeni rapor 18 yaşın doldurulduğu tarihten itibaren geçerli sayılır; arada raporsuz dönem kalmaz. Rapor, başvuru tarihinden itibaren en geç 30 gün içinde tamamlanır. Yetkili hastane, randevu ve belgeler engelli sağlık kurulu raporu nasıl alınır sayfasında.

ÇÖZGER’deki özel gereksinim düzeyi erişkin rapordaki engel oranına kendiliğinden çevrilmez; kurul genci yeniden değerlendirir. Sonuca katılmıyorsanız rapor size teslim edildikten sonra 30 gün içinde il sağlık müdürlüğüne itiraz edebilirsiniz.

Engelli maaşı ve evde bakım yardımı 18 yaşında ne olur?

Engelli yakını aylığı kesilir, engelli aylığına yeniden başvurulur

2022 sayılı Kanuna göre 18 yaşından küçük engelli çocuğa aynı hanede fiilen bakan yakına “18 yaş altı engelli yakını aylığı” ödenir. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığına (ASHB) göre ödeme dönemlerinden önce sistemde 18 yaşın dolduğu görülünce bu aylık kesilir. Genç, rapor oranı, muhtaçlık sınırı ve diğer şartları taşıyorsa kendi adına engelli aylığından, halk arasındaki adıyla engelli maaşından yararlanabilir. Bunun için ikamet edilen yerdeki SYDV’ye başvurmak gerekir.

Tutar yeni rapordaki orana göre belirlenir. Temmuz–Aralık 2026 döneminde 18 yaş altı engelli yakını aylığı 5.793 TL’dir. 18 yaşından sonra engelli aylığı %40–69 oranda 5.793 TL, %70 ve üzerinde 8.689 TL’dir. Muhtaçlık şartı aynı kalır: hanede kişi başına düşen gelir net asgari ücretin üçte birinden az olmalıdır. Kanun %40–69 aralığında ayrıca Türkiye İş Kurumuna (İŞKUR) başvurup işe yerleştirilememiş olmayı arar; bu şartın nasıl uygulandığını vakfa sorun.

Zamanlama önemlidir: kabul edilen başvuruda aylık, başvuru tarihini izleyen aybaşından itibaren hak edilir ve başvuru en geç bir ay içinde sonuçlanır. Başvuruyu gencin kendisi yapmıyorsa vesayet belgesi ya da vekâletname istenir; 18 yaşından önce anne ve baba kanuni veli sayıldığı için bu belge aranmaz. Gelir hesabının ayrıntısı engelli maaşı 2026 sayfasında.

Evde bakım yardımı yeni raporla devam eder

Evde bakım yardımında yaş şartı yalnızca bakım verende aranır. Bakılan genç 18 yaşını geçince yardım bitmez; değişen, aranan rapor ifadesidir. Çocukta ÇÖZGER’de “çok ileri düzeyde” ya da “belirgin” özel gereksinim veya “özel koşul gereksinimi var” ifadelerinden biri, erişkinde raporda “tam bağımlı” sonucu aranır.

Evde Bakım Yardımı Yönetmeliğine göre rapor süresi bitince yardım durdurulur. Bitişten itibaren altı ay içinde alınan rapor şartları taşır ve gelir şartı da uygunsa yardım durdurulduğu tarihten devam ettirilir; hak edilen tutarlar izleyen ilk ödeme döneminden itibaren ödenir. Yeni raporda “tam bağımlı” ifadesi yoksa yardım eski raporun bittiği tarihte sona erer. Başvuru ve gelir şartı evde bakım yardımı nasıl alınır sayfasında.

Vesayet: 18 yaşında karar yetkisi kime geçer?

Türk Medeni Kanununa göre erginlik 18 yaşın doldurulmasıyla başlar; ayırt etme gücüne sahip ve kısıtlı olmayan her erginin fiil ehliyeti vardır. Velayet ergin olmayan çocuk içindir; bu yüzden 18 yaşından sonra anne ve babanın temsil yetkisi kendiliğinden sürmez.

Ayırt etme gücü yerindeyse: Bedensel engeli olan ama kararlarını verebilen genç için mahkeme işlemi gerekmez. Başvurularını kendisi yapar ya da noterden vekâlet verebilir.
Ayırt etme gücü yoksa: Ayırt etme gücü bulunmayan kişinin işlemleri hukuki sonuç doğurmaz; vereceği vekâlet de çözüm olmaz. Aile, gencin yerleşim yerindeki sulh hukuk mahkemesinden kısıtlama ister. Akıl hastalığı ya da akıl zayıflığına dayanan kısıtlamaya ancak resmî sağlık kurulu raporu üzerine karar verilir.

İki kural hazırlığı kolaylaştırır. Birincisi, gerek görülürse henüz ergin olmayan çocuğun da kısıtlanmasına karar verilebilir; karar 18 yaşın doldurulmasıyla sonuç doğurur (Türk Medeni Kanunu md. 419). Dava doğum gününden önce açılırsa temsil boşluğu önlenebilir. İkincisi, hâkim vasi atanmasına gerek görmedikçe kısıtlanan ergin çocuk anne ve babanın velayeti altında kalır. Vasi gerekirse, haklı sebep yoksa anne ya da babanın gösterdiği kişi atanır; mahkeme eşe ve yakın hısımlara da öncelik verir.

Bu karar başvurularda doğrudan istenir. Evde bakım yardımı yönetmeliği, kısıtlanması gereken 18 yaş üstü engelli için mahkemeden alınmış vesayet ve vasi atama kararını başvuru belgeleri arasında sayar. Yatılı özel bakım merkezine yerleştirmede de kısıtlanması gereken erişkin için mahkemeden kısıtlama ve yerleştirme kararı, velayet altında değilse vasi atama kararı istenir.

Okul bittikten sonra: özel eğitim, gündüz ve yatılı bakım

“18 yaşında okul biter” doğru değildir. Millî Eğitim Bakanlığının (MEB) Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliğine göre özel eğitim programı uygulayan ortaöğretim okullarına ve özel eğitim sınıflarına “27 yaşından gün almamış” özel eğitim ihtiyacı olan bireyler kaydedilir. Rehberlik ve Araştırma Merkezine (RAM) eğitsel değerlendirme için ilk başvuruyu okul yönetimi, veli ya da zihinsel engeli olmayan 18 yaş üstü birey kendisi yapabilir; destek eğitimin 18 yaşından sonra hangi ölçüde süreceğini RAM’a sorun.

Okul ya da destek eğitim bitince gün boşalır. ASHB’ye bağlı resmî gündüz hizmet merkezleri bu boşluğu doldurabilir: evde bakım yardımı alan engelli, sosyal inceleme raporuyla uygun görülen süreyle ayda en fazla 72 saate kadar bu merkezlerden hizmet alabilir ve bu sürede yardım devam eder.

Yatılı bakım düşünülüyorsa önce yaş grubuna bakın. Özel bakım merkezleri yaş ve cinsiyet gruplarına göre planlanır; 13–18 yaş ile 19 yaş ve üzeri ayrı gruplardır. 18 yaşındaki genç hâlâ 13–18 grubundadır, erişkin grubuna 19 yaşında geçer; bu yüzden 19 yaşında merkez ya da bölüm değişikliği gündeme gelebilir. Bakanlığa bağlı resmî merkezlerde bakım ücretsizdir; özel merkezde Bakanlık ödemeli kalış için erişkin raporda “tam bağımlı” sonucu ve hane geliri şartı aranır. Adımlar engelli bakım merkezine başvuru sayfasında.

Yaşa göre hazırlık takvimi

17 yaş (doğum gününden 6–12 ay önce): ÇÖZGER, epikriz, tetkik sonuçları ve okul ya da RAM belgelerini tek dosyada toplayın. Gencin kendi kararlarını verip veremediğini hekimiyle konuşun; kısıtlama gerekecekse sulh hukuk mahkemesine başvuruyu bu dönemde yapın. Okulda kalma, gündüz merkezi ve yatılı bakım seçeneklerini araştırın.
18 yaşına üç aydan az kala: Yetkili hastaneden erişkin engellilik sağlık kurulu raporu isteyin.
Rapor elinize geçince: Engel oranını ve bağımlılık sonucunu kontrol edin; katılmıyorsanız 30 gün içinde itiraz edin.
18. doğum günü: Engelli yakını aylığı kesilir. Gencin adına SYDV’ye engelli aylığı başvurusunu beklemeden yapın; evde bakım yardımı alıyorsanız yeni raporu sosyal hizmet merkezine iletin.
18 yaş + 3 ay: Erişkin rapor için tanınan süre dolar. Daha sonra da rapor alınabilir, ancak 18 yaşından itibaren geçerli sayılma kuralı bu süre içinde başvuranlar için yazılmıştır.
18 yaş + 6 ay: Evde bakım yardımı yönetmeliğindeki altı aylık süre, süresi biten rapor içindir. ÇÖZGER’in 18 yaşta sona ermesine nasıl uygulandığını il müdürlüğüne teyit ettirin; yeni raporu bu süre dolmadan alın.
19 yaş: Özel bakım merkezlerinde erişkin grubuna geçiş; merkezin bu yaş grubuna izinli olup olmadığını sorun.

Sık yapılan hatalar

ÇÖZGER’de “sürekli” yazdığı için erişkin rapora gerek olmadığını düşünmek.
Engelli yakını aylığının kendiliğinden engelli aylığına dönüşeceğini sanmak; başvurudan önceki aylar için aylık ödenmez.
Ayırt etme gücü olmayan genç için vekâletnameyi vesayetin yerine koymak.
Raporun “tam bağımlı” sonucunu kontrol etmeden itiraz süresini kaçırmak; evde bakım yardımı bu sonuca bağlıdır.

Sık sorulan sorular

Engelli çocuk 18 yaşını doldurunca maaşı kesilir mi?

18 yaş altı engelli yakını aylığı, sistemde 18 yaşın dolduğu görülünce kesilir. Genç, erişkin raporunda en az %40 oran varsa ve muhtaçlık şartlarını taşıyorsa kendi adına engelli aylığı alabilir. Bunun için SYDV’ye yeni başvuru gerekir.

18 yaşında engelli raporu yenilemek zorunlu mu?

Evet. ÇÖZGER, sürekli olsa bile 18 yaşın doldurulduğu tarihte geçersiz olur. Erişkin rapora 18 yaşından önceki ya da sonraki üç ay içinde başvurulursa yeni rapor 18 yaşından itibaren geçerli sayılır.

18 yaşından sonra evde bakım maaşı devam eder mi?

Devam edebilir; bakılan kişi için yaş sınırı yoktur. Şart, erişkin raporun “tam bağımlı” sonucunu taşıması ve hane gelirinin sınırın altında kalmasıdır. Yeni rapor eskisinin bitişinden itibaren altı ay içinde alınırsa yardım durdurulduğu tarihten devam eder.

Engelli çocuğa vasi atama için 18 yaşını beklemek gerekir mi?

Hayır. Kanun, gerek görülürse ergin olmayan çocuğun da kısıtlanmasına izin verir; karar 18 yaşın doldurulmasıyla sonuç doğurur. Başvuru gencin yerleşim yerindeki sulh hukuk mahkemesine yapılır ve akıl hastalığı ya da akıl zayıflığına dayanan talepte resmî sağlık kurulu raporu gerekir. Hâkim vasi atanmasına gerek görmedikçe kısıtlanan ergin çocuk anne ve babanın velayetinde kalır.

Engelli aylığı ile evde bakım maaşı birlikte alınır mı?

Evet, evde bakım yardımı alınırken engelli aylığına başvurulabilir. Ancak evde bakım ödemesi muhtaçlık hesabında gelir sayılır; iki desteğin birlikte bağlanıp bağlanmayacağını hane gelirinin hesabı belirler.

18 yaşından sonra sağlık sigortası ne olur?

Anne ya da baba üzerinden sağlık hizmeti alan çocuk lise ve dengi öğrenimde 20, yükseköğrenimde 25 yaşına kadar kapsamda kalır. SGK’nın malul olduğunu tespit ettiği evli olmayan çocukta yaş sınırı yoktur; bu tespit engellilik raporundan ayrı yürür. Bu yollar yoksa genç, engelli aylığı bağlandığında ya da gelir testiyle kendi adına genel sağlık sigortalısı olur.

Sonraki adım

Çocuğunuz 17 yaşındaysa önce rapor takvimini netleştirin, ardından kısıtlama gerekip gerekmediğine karar verin. Okul sonrası için bölgenizdeki kurumları illere göre engelli bakım merkezleri listesinden karşılaştırabilirsiniz. Hangi başvurunun önce geleceğini birlikte planlamak isterseniz ücretsiz danışmanlık formunu doldurun; danışmanlık ücretsizdir.

Kaynaklar

SıradaEvde Bakım Maaşı Neden Kesilir? Durdurma ve Yeniden Bağlama 2026

Engelli Çocuk 18 Yaşına Girince Ne Değişir? Rapor, Maaş, Vasi