Yeni Engelli Bakım Merkezleri Yönetmeliği 2026: Ne Değişti?

Engelli Bireylere Yönelik Özel Bakım Merkezleri Yönetmeliği 7 Ekim 2026 tarihli ve 33393 sayılı Resmî Gazete’de yayımlandı ve aynı gün yürürlüğe girdi; 2016’dan beri uygulanan eski yönetmelik yürürlükten kalktı. Yeni metin Bakanlık ödemeli yerleştirmeyi kalite puanına bağlıyor, merkezin «kabul etme» yetkisini daraltıyor, ailelere yazılı sorumluluklar yüklüyor ve mevcut merkezlere bina uyumu için iki yıl veriyor. Aşağıda aileler, engelli bireyler ve merkez işletenler için değişen kurallar madde numaralarıyla, hüküm ile yorum ayrılarak anlatılıyor.

Hangi yönetmelik kalktı, hangisi geldi?

Eski düzenleme 4 Kasım 2016 tarihli ve 29878 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştı; 2021 ve 2022’de iki kez değişmişti. Yeni yönetmelik 89 madde, bir geçici madde ve 31 sayfalık eklerden oluşuyor. Bina ve oda ölçüleri, konum şartları ve ceza tablosu artık ana metinde değil eklerde.

Kapsam aynı: gerçek kişilerin, şirketlerin, dernek ve vakıfların açtığı yatılı, gündüzlü ve ev ortamında hizmet veren özel bakım merkezleri. Bakanlığa bağlı resmî kuruluşlar bu yönetmeliğin konusu değil. Yeni olan, 4. maddedeki «temel ilkeler»: bireysel özerkliğe saygı, sosyal çevreye en yakın merkezde hizmet, fırsat eşitliği, erişilebilirlik, istismarın önlenmesi ve aile bütünlüğünün korunması. Yatak odalarının «mümkün olduğunca ev ortamına yakın» tasarlanması da ilke olarak yazıldı.

Eski ve yeni kurallar bir bakışta

Aileler için ne değişti?

Yerleştirmeyi artık merkez değil, kurul belirliyor

Bakım ücreti Bakanlıkça ödenecek engelli için başvuru yine il müdürlüğüne yapılıyor; sosyal inceleme ve il bakım değerlendirme kurulu kararı aynı. Fark, kararın sonrasında. Eski yönetmelikte il müdürlüğü merkeze yazı yazıyor, merkez «bakım hizmetini vermeyi kabul ederse» onay çıkıyordu. Yeni yönetmelikte kurul, engel grubuna göre aileye ve sosyal çevreye en yakın merkezi Bakım Merkezi Yönetim Sistemi (BMYS) üzerinden tespit ediyor ve yerleştirme sıra dahilinde re’sen yapılıyor (md. 58/1-d). Ailenin talep ettiği il ya da merkez uygunsa ona öncelik veriliyor (md. 58/1-c). Merkezin kabul durumu yalnızca yatağa bağımlı ya da yoğun bakım ihtiyacı olan engellilerde ve ajite psikiyatrik durumlarda aranıyor (md. 58/1-e).

Belgeleri eksik acil durumlar için «acil yerleştirme» geldi: engelli önce merkeze yerleştirilebiliyor, belgeler en geç altı ayda tamamlanıyor; vasi ya da veli atanması için yerleştirmeden itibaren on gün içinde mahkemeye başvurmak zorunlu (md. 57). Başvuru adımları için engelli bakım merkezine başvuru rehberine, ödeme şartları için devlet ödemeli kalış rehberine bakabilirsiniz.

Kalite puanı aileyi de ilgilendiriyor

BHKS, Bakanlığın merkezleri puanladığı kalite standartları ölçeği. Eski yönetmelikte puan yalnızca merkeze ödenen teşviki etkiliyordu. Yeni yönetmelikte puanı 60’ın altında olan merkeze Bakanlık ödemeli yeni engelli yerleştirilmiyor; puan 60’a çıktığı tarihte yerleştirme yeniden başlıyor (md. 58/1-g). Yorum: aileye önerilen merkezin puanını sormaya değer; düşük puan, merkezin yeni kabul alamadığı anlamına geliyor.

Ailenin yazılı sorumlulukları

• Hastanede refakat: engelli hastaneye yatarsa refakat önce ailenin görevi. Ailenin gerekçesi il müdürlüğünce kabul edilirse merkez, bakıcı personelinin en fazla yüzde onunu refakatçi veriyor; bu da yetmezse gönüllü ya da sözleşmeli refakatçi, son çare olarak Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı kayıtlarındaki kişiler devreye giriyor. Geçerli gerekçe olmadan kaçınan ailede sosyal inceleme yapılıyor ve engellinin merkezde kalma durumu yeniden değerlendiriliyor (md. 31 ve 78). Hastanedeki bez, pijama, tıbbi malzeme ve yiyecek gibi ihtiyaçlar merkezin sorumluluğunda.
• Ziyaret ve bayramlar: aynı ilde yaşayan aile ve sosyal çevrenin iki ayda en az bir kez ziyaret etmesi, durumu uygun engellinin dinî ve resmî bayramları ailesiyle geçirmesi «esastır» (md. 80). Metinde bu ilkeye bağlı bir yaptırım yazmıyor. Ayrıntı ziyaret ve izin rehberinde.
• Bakım gideri: engellinin bakım giderinden Türk Medeni Kanunu’nun 364. maddesi kapsamında kendisi, altsoyu, üstsoyu ve kardeşleri sorumlu; Bakanlık, ücretini ödediği engellinin nafaka yükümlüsü yakınlarına dava açabiliyor (md. 79). Bu hakkın ne ölçüde kullanılacağı uygulamada görülecek.
• İzin: yılda toplam 30 güne kadar izin hakkı aynı kaldı; izin dönüşünde sağlık kontrolü yapılıyor (md. 62).
• Merkezden ayrılma: ilişik kesme nedenlerine alkol ya da madde kullanımı, toplu yaşam için sakıncalı bulaşıcı hastalık, diğer engellilere ve personele saldırı, cezaevine girme eklendi; her ayrılma il müdürlüğü onayına bağlı (md. 63).

İhmal ve istismar iddialarında il müdürlüğü yargı sürecini beklemeden engellileri başka merkeze nakledebiliyor; ceza çıkarsa merkeze yeni engelli kabul edilmiyor, ceza çıkmazsa engelliler geri dönüyor (md. 58/1-ğ ve h). Şikâyet yolları için şikâyet ve denetim rehberi var.

Yaş ve cinsiyet grupları

Gruplar yeniden çizildi: 0–6 ve 7–12 yaş karma, 13–18 yaş kız ve erkek ayrı, 19 yaş ve üstü kadın ve erkek ayrı (md. 27/7). Mevcut merkezlere bu düzene geçmek için 1 Ocak 2028’e kadar süre var (geçici md. 1/3). Aile bireyleri, engel grupları uyumluysa aynı merkezde birlikte kalabiliyor.

Merkez işletenler için ne değişti?

• Gelir kalite puanına bağlandı: yatılı merkezde ödeme «bakım ücreti + teşvik» olarak iki kalem. Bakım ücreti göstergeleri değişmedi; teşvik için BHKS eşiği 50’den 60’a çıktı ve tutar puana göre kademeli. Kademeler yönetmelikte yazmıyor, Bakanlık belirleyecek (md. 65). Puanı 60’ın altına düşen merkeze yeni yerleştirme de durduğu için kalite puanı artık doğrudan gelir demek.
• Ücretsiz kontenjan büyüdü: %3 artık Bakanlık ödemeli engelli sayısının değil, merkez kapasitesinin üzerinden hesaplanıyor (md. 61/5).
• Beş ceza, kapatma ve yasak: bir yılda beş idari para cezası alan merkez kapatılıyor; eskiden farklı olarak kurucusu yeni merkez açamıyor (md. 74/13). Merkezi devralan, devredenin denetimde tespit edilen yaptırım sorumluluğunu da devralıyor (md. 74/15); kapatma kararı alınmış merkez devredilemiyor. Ceza tablosu Ek-9’a taşındı ve yeniden düzenlendi: kapasite üstü bakım gibi bazı cezalar düştü, kayıt dışı ortaklık ve Bakanlık görevlisini merkeze almamak gibi yeni cezalar eklendi.
• Denetim ve savunma: planlı denetim yılda en az iki kez sürüyor; ihbar, şikâyet ya da yayın üzerine habersiz denetim ve verilen süre sonunda uygunluk denetimi eklendi (md. 70). Denetim sonuçlarına tutanağa şerhle itiraz ediliyor, savunma yedi iş günü içinde veriliyor ve karar otuz günü aşmıyor (md. 77).
• Açılış beş aşamalı: başvuru, konum uygunluk belgesi, ön izin, açılış onayı ve faaliyet izni. Konum belgesi ve ön izin için 18’er aylık süreler var (md. 9 ve 10). İlde aynı engel grubunda %90 doluluk olmadan yeni merkez açılamaz kuralı kalktı; yerine Bakanlık planlaması ve kapasite duyurusu geldi (md. 8). Devralınan merkez iki yıl içinde yeniden devredilemiyor (md. 18/9).
• Bina ve oda: yeni yatılı merkezlerde yatak odası en fazla üç kişilik; bedensel engelli merkezlerinde her odada tuvalet ve banyo, tekerlekli sandalye için 90 cm geçiş ve 150 cm manevra alanı; jeneratör ve en az bir saatlik acil aydınlatma zorunlu; asansör eşiği üç kattan iki kata indi; konum için en yakın hastaneye 50 km sınırı ve gürültü ölçüm raporu gibi somut ölçütler geldi (Ek-1 ve Ek-4). Mevcut merkezlerde asansör ve dört kişilik oda eski kurala tabi.
• Kayıtlar: engelli ve personel bilgileri BMYS’ye işleniyor; elektronik kayıtların Kişisel Verilerin Korunması Kanunu’na uygun saklanması ve düzenli yedeklenmesi sorumlu müdürün sorumluluğunda (md. 60). Kameranın yeri, kayıt ve saklama süresi Bakanlık talimatına bağlandı (md. 27).

Personel: gerontolog, sorumlu müdür ve bakıcı

Gerontolog «meslek personeli»nden «sağlık personeli»ne geçti

Eski yönetmelik gerontologu sosyal çalışmacı, psikolog ve fizyoterapistle birlikte meslek personeli sayıyordu (eski md. 3/h). Yeni yönetmelik gerontologu meslek personeli tanımından çıkarıp tabip ve hemşirenin yanına, sağlık personeli tanımına aldı (md. 3/ş). İstihdam hükmü ise değişmedi: 65 yaş üstü engelliye hizmet veren merkezde gerontolog «çalıştırılabilir» (md. 40/3); ayrıca isteğe bağlı ek personel listesinde yer alıyor (md. 40/4). Yani gerontolog iki metinde de zorunlu kadro değil.

Yorum: tanım değişikliğinin pratik sonucu kadro hesabında. Yatılı ve gündüzlü merkezlerde her 36 engelli için bir meslek personeli ve bir sağlık personeli çalıştırılıyor (md. 41). Gerontolog artık sağlık personeli kotasını doldurabiliyor, meslek personeli kotasını dolduramıyor. Bedensel engelli merkezlerinde gece ve hafta sonu nöbet sorumlusu yalnızca sağlık personeli olabildiği için (md. 3/s) bu görevi de üstlenebiliyor. Sorumlu müdür olmak isteyen gerontolog artık sağlık personeli yolundan giriyor: ana metin beş yıl deneyim belgesi istiyor (md. 37/1-e), faaliyet izni belge listesi bunu «lisans mezunu sağlık personelinin sağlık alanında en az 5 yıl» diye yazıyor (Ek-6/4-d). Eski yönetmelik iki grup için de engelli ya da yaşlı hizmet alanında bir yıl istiyordu (eski md. 30/1-d). Bakım merkezinde ya da huzurevinde geçen yılların «sağlık alanı» sayılıp sayılmayacağı metinden çıkmıyor; bu bir yorum konusu. Bugün meslek personeli kadrosunda çalışan gerontologlar için geçiş hükmü de yok; geçici madde yalnızca bina, konum, oda ve yaş gruplarını düzenliyor. Bu tanım yalnızca bu yönetmeliğin uygulanması için geçerli; gerontoloji mesleğinin sağlık mevzuatındaki yeri bu metinle değişmiyor. Gerontoloji öğrencilerinin merkezde staj yapabilmesi eskiden olduğu gibi sürüyor (md. 47).

Sorumlu müdür ve bakıcı personel

Sorumlu müdür için deneyim şartı bir yıldan beş yıla çıktı: meslek personeli için engelli ya da yaşlı hizmet alanında beş yıl, sağlık personeli için beş yıl deneyim belgesi (md. 37); faaliyet izni belge listesi sağlık personeli için «lisans mezunu» ve «sağlık alanında» ibarelerini ekliyor (Ek-6/4-d). Eski metindeki, 400 saatlik sertifika almış lisans mezunlarının müdür olma yolu yeni belge listesinde yok; bu yolun tamamen kapanıp kapanmadığı metinden kesin okunmuyor. Bakıcı personelde 400 saatlik modüler sertifika yerine Mesleki Yeterlilik Kurumu (MYK) Seviye 3 belgesi ve «Öz Bakıma Temel Destek Elemanı» kurs belgesi tanımlandı (md. 3/c); eski sertifikaların geçerliliği için ayrı hüküm yok. Gece bakıcı oranı ilk kez yazıldı: üç vardiyada %50, %30 ve %20; 12/24 düzeninde %65 ve %35 (md. 41/1-f). Her 36 engelliye bir meslek ve bir sağlık personeli, altı engelliye bir bakıcı oranı aynı kaldı. Kadroyu ve standartları neye göre değerlendireceğiniz bakım standartları rehberinde.

Geçiş süreleri: mevcut merkezler için takvim

Eski yönetmelik, daha önce açılmış merkezlerin binasını açıldığı dönemin kurallarıyla koruyordu. Yeni yönetmelik bu güvenceyi kaldırdı: faal merkezler, konum uygunluğu hariç ve binanın statiğini etkilemeyecek şekilde, fiziksel şartlarını en geç iki yıl içinde yeni kurallara uydurmak zorunda; süre sonunda uymayan merkeze yerleştirme yapılmıyor (geçici md. 1/1-f). Son gün yönetmelikte tarih olarak yazmıyor; yayım tarihinden hesapla 7 Ekim 2028.

Metinde netleşmeyen noktalar

Aşağıdaki konular yönetmelik metninden kesin okunmuyor; uygulama rehberi ya da Bakanlık yazısıyla netleşecek:

• Engellinin izinli olduğu günlerde ödemenin düşülüp düşülmeyeceği: eski kural yeni metinde yok, yalnız izinsiz terkte «fiilen hizmet alınan gün» ödemesi var (md. 62).
• Teşvik kademeleri ve tutarları: metinde yazmıyor, Bakanlık belirleyecek (md. 65).
• «Bir kişi birden fazla merkezin sorumlu müdürü olamaz» yasağı: eski md. 37’de vardı, yeni metinde yok; kalktığı mı, uygulama rehberine mi taşındığı belirsiz.
• Sorumlu müdür olacak sağlık personelinin deneyim alanı: ana metinde yazmıyor (md. 37/1-e), Ek-6/4-d «sağlık alanında» diyor; bakım merkezi ya da huzurevi deneyiminin bu kapsama girip girmediği belirsiz.
• Eski 400 saatlik bakıcı sertifikalarının geçerliliği.

Sık sorulan sorular

Yeni yönetmelik ne zaman yürürlüğe girdi?

7 Ekim 2026’da, Resmî Gazete’de yayımlandığı gün (md. 88). Aynı gün 2016 tarihli yönetmelik yürürlükten kalktı (md. 87).

Merkez, Bakanlık ödemeli engelliyi kabul etmeyi reddedebilir mi?

Genel kural olarak hayır. Yerleştirmeyi il bakım değerlendirme kurulu belirliyor ve sıra dahilinde re’sen yapıyor. Merkezin kabul durumu yalnızca yatağa bağımlı, yoğun bakım gerektiren ve ajite psikiyatrik durumdaki engellilerde esas alınıyor (md. 58/1-d ve e).

BHKS puanı nedir, aileyi neden ilgilendirir?

Bakım Hizmetleri Kalite Standartları, Bakanlığın merkezleri değerlendirdiği puanlama. Puanı 60’ın altındaki merkeze Bakanlık ödemeli yeni engelli yerleştirilmiyor (md. 58/1-g); teşvik de 60 ve üzerinde, kademeli ödeniyor (md. 65).

Mevcut merkezler hemen kapanacak mı?

Hayır. Faal merkezlerin bina şartlarını iki yıl içinde uydurması gerekiyor; uymayana yerleştirme yapılmıyor, kapatma bu hükümde yazmıyor (geçici md. 1/1-f). Asansör ve dört kişilik oda mevcut merkezlerde eski kurala tabi.

Gerontolog çalıştırmak zorunlu mu?

Hayır. İki yönetmelikte de 65 yaş üstü engelliye hizmet veren merkezde gerontolog «çalıştırılabilir» (md. 40/3). Değişen, gerontologun artık meslek personeli değil sağlık personeli sayılması (md. 3/ş).

Hastanede refakat kimin görevi?

Önce ailenin (md. 31 ve 78). Aile geçerli bir gerekçeyle refakat edemezse merkez, bakıcı personelinin en fazla yüzde onunu refakatçi veriyor. Hastanedeki malzeme ve yiyecek ihtiyaçlarını merkez karşılıyor.

Sonraki adım

Merkez seçerken engelli bakım merkezi seçim rehberindeki soruları yeni yönetmeliğe göre sorun: BHKS puanı kaç, oda kaç kişilik, bina uyum takvimi nerede, refakat ve ziyaret düzeni nasıl işliyor. İlinizdeki merkezleri engelli bakım merkezleri dizininden görebilirsiniz. Karar aşamasında sorunuz varsa ücretsiz danışmanlık formunu doldurun; danışmanlık ücretsizdir.

Not: bu rehber yönetmelik metninin özetidir, hukuki görüş değildir. Hüküm ile yorum ayrı yazıldı; madde numaraları yeni yönetmeliğe aittir, eski yönetmeliğin maddeleri «eski md.» olarak belirtildi.

Kaynaklar

• Engelli Bireylere Yönelik Özel Bakım Merkezleri Yönetmeliği, Resmî Gazete 7 Ekim 2026, sayı 33393
• Yönetmeliğin ekleri: Ek-1 konum, Ek-4 bina ve oda, Ek-9 ve Ek-10 yaptırımlar
• mevzuat.gov.tr, yönetmeliğin güncel metni
• Yürürlükten kalkan yönetmelik: Resmî Gazete 4 Kasım 2016, sayı 29878; değişiklikleri 18 Haziran 2021 sayı 31515 ve 23 Temmuz 2022 sayı 31901