Yatılı bakım gereken bir engelli yakınınız var, ama özel bakım merkezinin ücretini karşılayacak geliriniz yok. Aslında tek seçenek evde bakmaya devam etmek değildir: sağlık kurulu raporu ve hane geliri belirli şartları karşılıyorsa, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (ASHB) ruhsatlı özel bir bakım merkezindeki kalış ücretini Bakanlık karşılayabilir. Bu rehberde kimlerin bu haktan yararlanabileceğini, başvurunun nasıl işlediğini ve Bakanlığın neyi karşılayıp neyi karşılamadığını, 7 Ekim 2026’da yürürlüğe giren yeni yönetmeliğe göre sırayla anlatıyoruz.
Kısa cevap
- Sağlık kurulu raporunda “tam bağımlı” (eski raporlarda “ağır engelli”; çocuklarda ÖGV, BÖGV ya da ÖKGV) ibaresi bulunan ve hane içinde kişi başına düşen ortalama aylık geliri net asgari ücretin üçte ikisinden az olan engelli bireyler, özel bakım merkezinde “ücreti Bakanlık tarafından karşılanan engelli” statüsünde kalabilir.
- Bakanlık bu statüdeki kişiler için bakım ücretini, harçlığı ve giyim yardımını karşılar; sağlık giderleri SGK kapsamındadır.
- Başvuru doğrudan merkeze değil, Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğüne ya da sosyal hizmet merkezine yapılır; sosyal incelemeden sonra yerleştirme kararını il bakım değerlendirme kurulu verir.
- Evde bakım yardımı ile kurum bakımı aynı anda alınmaz; sosyal inceleme evde bakımın mümkün olduğunu gösterirse önce evde bakım desteği önerilir.
- Müracaat bir ay içinde değerlendirilir; yerleştirme aileye en yakın uygun merkeze sıra dahilinde yapılır, sabit bir bekleme süresi yoktur.
Devlet ödemeli kalış nedir?
“Devlet ödemeli kalış”, Bakanlık ruhsatlı bir özel bakım merkezinde, kalış ücretinin belirli şartları taşıyan engelli bireyler için Bakanlık tarafından karşılanmasıdır. Dayanağı 2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanunu’nun ek 7. maddesi ve 7 Ekim 2026’da yürürlüğe giren Engelli Bireylere Yönelik Özel Bakım Merkezleri Yönetmeliği’dir. Şartları taşıyan bir engelli, bu düzenleme sayesinde “ücreti Bakanlık tarafından karşılanan engelli” statüsünde özel bir merkezde kalabilir; aile kuruma ayrı bir ücret ödemez.
Bunu, doğrudan Bakanlığa bağlı resmî bakım ve rehabilitasyon merkezlerinden ayırmak gerekir. Resmî merkezler Bakanlığın kendi işlettiği kurumlardır; bu yazı ise Bakanlık ruhsatlı ama özel işletilen merkezlerde devlet ödemeli kalışı anlatır. İki yolda da başvuru il müdürlüğü ya da sosyal hizmet merkezi üzerinden yürür; hangisinin uygun olduğu boş yere ve yapılan değerlendirmeye göre değişir. Evde bakım, gündüzlü merkez ve yatılı bakım arasındaki farkı karşılaştıran yazımızda tüm seçenekleri bir arada görebilirsiniz.
Bu rehber yatılı, yani kesintisiz süren bakımı konu alıyor. Yönetmelik gündüzlü bakım için de Bakanlık ödemesi öngörür; ancak şartlar ve süreç farklı işleyebileceğinden bunu ayrıca il müdürlüğüne ya da sosyal hizmet merkezine sormanız gerekir.
Şartlar
Bakanlık ödemeli kalış için iki temel şart birlikte aranır: sağlık durumu ve hane geliri. Ayrıca sosyal inceleme, yakınınızın başkasının yardımı ve bakımı olmadan hayatını sürdüremeyecek durumda olduğunu göstermelidir. Bunlardan biri eksikse başvuru bu statüyle sonuçlanmaz.
| Şart | Belge | Not |
|---|---|---|
| Erişkinde sağlık kurulu raporunda “tam bağımlı” ibaresi (eski raporlarda “ağır engelli”); çocukta “çok ileri düzeyde (ÖGV)”, “belirgin (BÖGV)” ya da “özel koşul (ÖKGV)” özel gereksinim ibaresi | Güncel engelli sağlık kurulu raporu | Rapor bu ibareyi içermiyorsa ya da güncel değilse önce yeniletilmesi gerekir |
| Hane içinde kişi başına düşen ortalama aylık gelirin net asgari ücretin üçte ikisinden az olması | Aynı hanede yaşayanların gelir ve mal durumuna ilişkin yazılı beyan ve taahhüt ile belgeleri | Hanedeki herkesin geliri toplama girer; il dışında okuyan çocuklar da haneden sayılır. Esas alınan toplam gelir değil, kişi başına düşen ortalamadır |
| Kimlik | T.C. kimlik numarası beyanı ve iki vesikalık fotoğraf | Nüfus kayıt örneği ve ikametgâh belgesini il müdürlüğü kendisi dosyaya ekler; ayrıca getirmeniz gerekmez |
| Mahkeme kararları (yatılı ve sürekli bakımda) | 18 yaşından küçükse koruma ve yerleştirme kararı; kısıtlanması gereken erişkinse kısıtlama ve yerleştirme kararı; velayet yoksa vasi kararı; anne baba boşanmışsa boşanma kararı | Bu belgeler sosyal inceleme raporundan sonra da verilebilir; kısıtlama kararı verilmeyen erişkinde kişinin kendi talebi esas alınır |
Raporunuzu nasıl yeniletebileceğinizi engelli sağlık kurulu raporu nasıl alınır yazısında bulabilirsiniz.
Ücretli kalış ile fark
Özel bakım merkezlerinde kalış iki yoldan başlayabilir: ücretli kalış ve Bakanlık ödemeli kalış. İkisi farklı süreçler izler.
| Yön | Ücretli kalış | Bakanlık ödemeli kalış |
|---|---|---|
| Süreç kiminle yürür | Aile merkezle sözleşme yapar, ardından il müdürlüğüne müracaat edilir | Süreç il müdürlüğü ya da sosyal hizmet merkeziyle başlar |
| Aranan şart | Engelli sağlık kurulu raporu; tam bağımlılık ve gelir şartı aranmaz, kişi merkezin hizmet verdiği engel, yaş ve cinsiyet grubunda olmalıdır | “Tam bağımlı” raporu ve hane geliri şartının birlikte sağlanması |
| Ücreti kim öder | Aile ya da engelli bireyin kendisi | Bakanlık; aile kuruma ayrıca ödeme yapmaz |
| Yerleştirme | Sözleşmeye göre başlar; il müdürlüğü en geç 5 iş günü içinde onay verir | İl bakım değerlendirme kurulu merkezi belirler, yerleştirme sıra dahilinde yapılır |
Ücretini karşılayabilen aileler doğrudan bir merkeze başvurmayı tercih edebilir; bu süreç engelli bakım merkezine nasıl başvurulur yazısında ayrıntılı anlatılır. Bu yazının konusu olan Bakanlık ödemeli kalışta ise ilk adım her zaman il müdürlüğü ya da sosyal hizmet merkezidir.
Başvuru adım adım
- Sağlık kurulu raporunun güncel olduğundan ve “tam bağımlı” ibaresini içerdiğinden emin olun; gerekiyorsa yeniletin.
- İl müdürlüğüne ya da sosyal hizmet merkezine başvurun; ön görüşmede bakım talebiniz için dilekçe alınır. e-Devlet’teki “Bakım İhtiyacı Olan Engellilerin Kurumsal Bakım Taleplerinin Ön Başvurusu” hizmetiyle ön başvuru da yapabilirsiniz.
- Kimlik numarası beyanı, sağlık kurulu raporu ve hane gelir beyanını teslim edin; fotoğraf ve mahkeme kararları sosyal incelemeden sonra da verilebilir.
- Sosyal çalışmacı sosyal inceleme raporunu hazırlar; hanenin gelir durumu ve engelli bireyin bakım ihtiyacı birlikte değerlendirilir.
- İl bakım değerlendirme kurulu dosyayı inceler, yerleştirmeye karar verirse hizmet modelini ve merkezi belirler.
- Yerleştirme sıra dahilinde yapılır; il müdürlüğü dosyayı 10 gün içinde merkeze gönderir. Bakanlık ödemesi, yakınınızın merkezde bakım almaya başladığı tarihten itibaren işler.
Sosyal inceleme ve kontenjan
Sosyal inceleme, başvurunun en belirleyici aşamasıdır. Müracaatı değerlendirmek il müdürlüğünün sorumluluğundadır; inceleme il müdürlüğünün uygun görmesiyle sosyal hizmet merkezince de yapılabilir. Sosyal çalışmacı, hane ziyareti ve görüşme yoluyla gelir durumunu, aile desteğini ve engelli bireyin günlük bakım ihtiyacını değerlendirir. Gözlenen yaşam standardı beyan edilen gelirle uyuşmazsa ek belge istenebilir. Bu inceleme hem “tam bağımlı” şartının hem de gelir şartının fiilen sağlanıp sağlanmadığını ortaya koyar.
Müracaatlar bir ay içinde değerlendirilir. Dosya il bakım değerlendirme kuruluna gider; kurul yerleştirmeye karar verirse yakınınızın engel grubuna göre ailesine ya da sosyal çevresine en yakın merkez sistem üzerinden belirlenir ve yerleştirme sıra dahilinde yapılır. Kontenjan merkezden merkeze, ilden ile değişir; bu yüzden sabit bir bekleme süresi vermek doğru olmaz. Acil bakım ihtiyacı olan engelliler, eksik belgeler en geç 6 ay içinde tamamlanmak koşuluyla il müdürlüğünce merkeze yerleştirilebilir. Sürecinizin hangi aşamada olduğunu öğrenmenin tek güvenilir yolu, başvurduğunuz il müdürlüğü ya da sosyal hizmet merkeziyle iletişimde kalmaktır.
Bakanlık neyi karşılar, aile neyi üstlenir
“Ücreti Bakanlık tarafından karşılanan engelli” statüsündeki bir kişi için Bakanlık üç kalemi karşılar: bakım ücretini, harçlığı ve giyim yardımını. Giysi ihtiyacı il müdürlüğüne gönderilen ödenekten bütçe imkânları ölçüsünde karşılanır; sağlık giderleri ise SGK kapsamındadır. Aile bu kalemler için kuruma ayrıca ödeme yapmaz. Bakanlığa göre bakım merkezinde kalıp harçlık alan kişiler 2022 sayılı Kanun kapsamındaki aylıklardan (65 yaş aylığı, engelli aylığı) yararlanamaz; yakınınız bu aylıklardan birini alıyorsa durumu başvuru sırasında sorun.
Banyo, tuvalet, giyinme, beslenme, çamaşır ve oda temizliği gibi kişisel bakım hizmetleri merkezin sunduğu bakımın parçasıdır. Bunun dışında kalan sorumluluklar ailede kalmaya devam eder: yakınınız hastanede yatarak tedavi görürse refakatçi olmak esasen ailenin görevidir; aynı ilde yaşıyorsanız iki ayda en az bir kez ziyaret, durumu uygunsa bayramları ailesiyle geçirmesi esastır. Yönetmelik, bakım giderlerinden Türk Medeni Kanunu’ndaki yardım nafakası kuralı çerçevesinde kişinin kendisini, altsoyunu, üstsoyunu ve kardeşlerini sorumlu sayar. Bakanlık ödemesi, bakımı üstlenmek değil, bakımın masrafını karşılamaktır; aile ile bağ kopmaz.
Gelir ve rapor değişince
Bakanlık ödemeli statü tek seferlik verilip sonsuza kadar geçerli kalmaz. Hanedeki kişi sayısı ya da gelir değişir ve kişi başına düşen ortalama gelir net asgari ücretin üçte ikisini aşarsa, ya da sağlık kurulu raporu yenilenip “tam bağımlı” ibaresi kalkarsa, durum yeniden değerlendirilir. Şartlar artık sağlanmıyorsa yakınınız “ücreti kendisi veya yakınları tarafından ödenen engelli” statüsüne geçirilir ya da başka bir hizmet modeline yönlendirilir.
Yakınınız merkeze yerleştikten sonra ekonomik durumu, nüfusta kayıtlı birinci ikametgâhındaki hane üzerinden değerlendirilmeye devam eder; adresi merkeze alınsa bile yerleşmeden önceki hanesi esas alınır. İl müdürlüğü gelir değişikliğini sistem üzerinden takip eder, merkez de fark ettiği değişikliği bildirmek zorundadır. Başvuruda verdiğiniz gelir beyanı bir taahhüt de içerdiği için en güvenli yol, gelir ya da sağlık durumunda bir değişiklik olduğunda bunu beklemeden bildirmektir.
Evde bakım yardımı ile ilişkisi
Evde bakım yardımı alan bir ailenin aynı anda yakınını Bakanlık ödemeli olarak bir bakım merkezine yerleştirmesi mümkün değildir; yakınınız özel bakım merkezine sürekli olarak yerleştirildiğinde evde bakım yardımı sona erer. Yönetmelik önceliği evde bakıma verir: sosyal inceleme evde bakımın koşullarının bulunduğunu gösterirse önce evde bakım yardımı ya da evde bakım desteği sağlanır; özel bakım merkezi, ailenin bakım sorumluluğunu üstlenemeyeceği tespit edildiğinde alternatif olarak devreye girer.
Yakınınızı evde bakmaya devam edip etmemek konusunda henüz kararsızsanız, iki seçeneği evde bakım yardımı nasıl alınır yazısından karşılaştırabilirsiniz. Karar kurum bakımından yana olursa, evde bakım yardımının sonlandırılma sürecini de il müdürlüğü ya da sosyal hizmet merkeziyle birlikte yürütmeniz gerekir.
Merkez seçimi ve aile katılımı
Merkez seçimi tek başına ailenin kararı değildir. Esas olan, yakınınızın engel grubuna göre ailesine ya da sosyal çevresine en yakın merkezde bakım almasıdır. Belirli bir il ya da merkez talep ederseniz, merkez uygunsa bu talebe öncelik verilir; talep etmezseniz en yakın uygun merkez belirlenir. Yakın merkezlerin dolu olması ya da engel grubuna uygun merkez bulunmaması hâlinde yerleştirme başka bir ildeki merkeze yapılabilir. Yatağa bağımlı ya da yoğun bakım ihtiyacı olan engelliler bu bakımda uzmanlaşmış merkezlere yerleştirilir ve o merkezin kabul durumu esas alınır.
Her özel merkez Bakanlık ödemeli engelli kabul etmeyebilir: merkez, faaliyet izni aşamasında bu kapsamda hizmet vermek istemediğini bildirebilir. Bakanlığın bakım kalite standartlarında (BHKS) puanı 60’ın altında kalan merkeze de ücreti Bakanlıkça karşılanacak yeni yerleştirme yapılmaz. Merkezler ayrıca 0-6, 7-12, 13-18 ve 19 yaş ve üzeri gruplara ve cinsiyete göre planlanır; bu yüzden yakınınızın yaşına ve engel grubuna hizmet veren merkez sayısı sınırlı olabilir.
Tercih ettiğiniz merkezi değerlendirirken engel türüne uygunluğun yanında personel yapısı, bakım planı ve günlük rehabilitasyon uygulamalarına da bakmak isteyebilirsiniz; nelere dikkat edileceğini engelli bakım merkezinde standartlar yazısında bulabilirsiniz. Birden fazla merkez arasında karar veremiyorsanız engelli bakım merkezi seçim rehberi karşılaştırmayı kolaylaştırır.
Ret ve itiraz
Başvurunuz olumsuz değerlendirilirse il müdürlüğü bunu size 30 gün içinde yazılı olarak bildirir. Ret genellikle şu nedenlerden birine dayanır: sağlık kurulu raporu “tam bağımlı” ibaresini içermiyordur, hane geliri şartı sağlanmıyordur ya da sosyal inceleme evde bakımın mümkün olduğunu göstermiştir.
Sosyal inceleme raporu sonucundaki karara, bildirimden sonra 15 gün içinde il müdürlüğüne itiraz edebilirsiniz; süresi içinde yapılmayan itirazlar değerlendirmeye alınmaz. Rapor kaynaklıysa, raporu güncel duruma göre yeniletip yeniden başvurabilirsiniz; sosyal inceleme sırasında yakınınızın durumunun rapordakinden farklı olduğu kanaati oluşursa il müdürlüğü de yeni bir rapor süreci başlatılmasını isteyebilir. Gelir kaynaklıysa, hane gelirinde bir değişiklik olduğunda yeniden başvuru yapılabilir.
Sık sorulan sorular
Raporda “ağır engelli” yazıyor, geçerli mi?
Evet. “Ağır engelli” ibaresi eski raporlarda kullanılan bir terimdir ve güncel “tam bağımlı” ibaresiyle aynı şartı karşılar. Raporunuzun tarihi çok eskiyse ya da başka bir nedenle güncellenmesi istenirse bunu başvuru sırasında il müdürlüğü ya da sosyal hizmet merkezi size bildirir.
Gelirimiz sınırı biraz aşıyor, hiç şansımız yok mu?
Şart, toplam hane geliri değil, hanede kişi başına düşen ortalama aylık gelirdir; hanedeki kişi sayısı hesabı değiştirir. Hanede birden fazla bakıma ihtiyacı olan engelli varsa, birinciden sonraki her biri hesapta iki kişi sayılır. Bakanlık ödemeli şartları sağlamayan ama ekonomik ve sosyal yoksunluk içindeki engelliler için merkezler kapasitelerinin %3’ü oranında ücretsiz kontenjan ayırır; bu kişileri il müdürlüğü belirler. Kendi hesabınızı yapıp baştan vazgeçmek yerine başvurup sosyal inceleme yaptırmanız daha doğrudur.
Sıra ne kadar sürer?
Sabit bir süre yoktur. Müracaatlar bir ay içinde değerlendirilir, yerleştirme ise o ildeki ve merkezlerdeki boş kontenjana göre sıra dahilinde yapılır. Güncel durumu öğrenmenin tek yolu, başvurduğunuz il müdürlüğü ya da sosyal hizmet merkeziyle iletişimde kalmaktır.
Kendi seçtiğimiz merkeze yerleşebilir miyiz?
Belirli bir merkez talep edebilirsiniz; merkez uygunsa talebinize öncelik verilir. Kesin kararı il bakım değerlendirme kurulu verir; belirleyici olan o merkezdeki boş kontenjan, engel grubuna uygunluk ve merkezin Bakanlık ödemeli engelli kabul edip etmediğidir.
Evde bakım maaşı alıyoruz, kuruma da yerleşebilir mi?
Aynı anda olmaz. Yakınınız özel bakım merkezine sürekli olarak yerleştirildiğinde evde bakım yardımı sona erer; ailenin ikisinden birini seçmesi gerekir.
Bakanlık ödemeli kalış, ücreti karşılayamayan ama yakınına kesintisiz bakım gereken aileler için gerçek bir yoldur; süreç kurumla değil il müdürlüğü ya da sosyal hizmet merkeziyle başlar. İlk adım, raporunuzu ve gelir durumunuzu netleştirip il müdürlüğüne ya da sosyal hizmet merkezine başvurmaktır.
Yakınınız için hangi bakım seçeneğinin uygun olduğuna henüz karar veremediyseniz bakım seçeneklerini karşılaştıran yazımıza, bulunduğunuz ildeki merkezleri görmek için engelli bakım dizinine bakabilirsiniz. Süreci birlikte değerlendirmek isterseniz ücretsiz danışmanlık formunu doldurabilirsiniz; danışmanlık ücretsizdir.
Kaynaklar
- Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı — Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğü, Engelli Bakım Hizmeti SSS
- Engelli Bireylere Yönelik Özel Bakım Merkezleri Yönetmeliği (Resmî Gazete, 7 Ekim 2026, sayı 33393)
- 2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanunu
- Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı — 2022 sayılı Kanun kapsamında yürütülen aylıklar SSS